Ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι αναμφισβήτητα μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Έξοχος διπλωμάτης και ικανός πολιτικός, γνωστός στους Έλληνες για την οργάνωση της Ιόνιας Πολιτείας, την Καντονοποίηση της Ελβετίας, τη συμβολή του στην υπογραφή της συνθήκης ειρήνης των 99 ετών, τη διπλωματία, τη θητεία του στο υπουργείο εξωτερικών της Ρωσίας επί μακρόν και ως πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας.

 

 

Όμως εκείνο που είναι άγνωστο σχεδόν σε ολόκληρο τον ελληνικό λαό, είναι ότι ο Καποδίστριας, εκτός από διπλωμάτης και πολιτικός, υπήρξε και μεγαλοφυής στρατιωτικός νους με σπάνια οργανωτικά και διοικητικά στρατιωτικά προσόντα τα οποία επέδειξε τόσο κατά την οχύρωση της ν. Λευκάδας όσο και κατά υπηρεσία του στο γραφείο του αρχηγού της στρατιάς του Δούναβη. Στη συνέχεια αναφέρονται, εν συντομία, οι δύο αυτές ενασχολήσεις του.

 

Το Μάιο 1807 ο Αλή Πασάς προετοίμαζε επίθεση για την κατάληψη της Λευκάδας (Αγία Μαύρα). Προ αυτού του κινδύνου η Ιόνιος Πολιτεία ανέθεσε στον μέχρι τότε Γραμματέα της, τον Ιωάννη Καποδίστρια, την ευθύνη της οργάνωσης της άμυνας της νήσου. Ο Καποδίστριας συνοδευόμενος από το Γάλλο μηχανικό Μισώ (Michaud) αποβιβάσθηκε στη Λευκάδα και αμέσως άρχισε με ιδιαίτερη προσοχή και επιμέλεια τις εργασίες για την οχύρωσή της. Κατασκεύασε μακρά και βαθιά τάφρο που χώριζε οριστικά τη Λευκάδα από την Ηπειρωτική Ελλάδα καθώς και προμαχώνες. Ο ίδιος έδωσε το παράδειγμα της εργασίας για την ενίσχυση της άμυνας, όπου εν μέσω των ιερέων και των προκρίτων πήρε τη σκαπάνη και συνέβαλε και αυτός στην εκσκαφή της.

 

Συντόνισε τις τοπικές δυνάμεις, τους 300 ρώσους στρατιώτες αλλά και τα συρρέοντα, για βοήθεια , στρατεύματα από τα διάφορα μέρη της Ελλάδας (Πελοπόννησο, Επτάνησα, Αιτωλοακαρνανία, Σούλι , κ.λπ.) και τους ανέθεσε τομέα ευθύνης λαμβάνοντας υπόψη τη μορφολογία του εδάφους ,τις πιθανές ακτές αποβάσεως και τη φυσική διαμερισμάτωση της νήσου εις τρόπον ώστε η αμυντική ισχύς της να είναι του αυτού βαθμού σ’ ολόκληρο τη νήσο, δηλαδή, να ικανοποιείται η σχέση Φυσική Ισχύς + Δυνάμεις = Αμυντική Ισχύς.

 

Δημιούργησε εθελοντικό στόλο για τον έλεγχο του πέριξ της νήσου θαλάσσιου χώρου και την επικοινωνία με τα άλλα νησιά. Στο στόλο αυτό είχε ενταχθεί και ο Θ. Κολοκοτρώνης. Συγκρότησε τμήματα ασφαλείας για την προστασία των δυνάμεων που ασχολούντο με τις εργασίες οργάνωσης του εδάφους. Οργάνωσε και συντόνισε επιθέσεις στα απέναντι παράλια για την παραπλάνηση και καταπόνηση των δυνάμεων του Αλή.

 

Ο Αλή Πασάς, ο οποίος εν τω μεταξύ είχε καταλάβει τα απέναντι υψώματα της Ακαρνανίας και ήταν έτοιμος για την κατάληψη της Λευκάδας, μόλις πληροφορήθηκε τις ενέργειες του Καποδίστρια ματαίωσε το εγχείρημά του και από τις 30 Ιουνίου 1807 άρχισε να αποσύρει τις δυνάμεις του.

 

Η αποστολή αυτή έδωσε στον Καποδίστρια τριπλή ευκαιρία, πρώτον να δείξει τις στρατιωτικές του ικανότητες, δεύτερον να γνωρίσει τον Θ. Κολοκοτρώνη, τον Ανδρούτσο, τον Νικηταρά, τον Μπότσαρη και άλλους οπλαρχηγούς που είχαν σπεύσει να βοηθήσουν για την άμυνα της νήσου και τρίτον να διαφημισθεί ανά την Ελλάδα για τα σπάνια χαρίσματά του, καθόσον η ενέργεια αυτή αποτέλεσε υπόδειγμα παλλαϊκής άμυνας όχι μόνο με πανιόνιες αλλά και πανελλήνιες διαστάσεις. Πολλοί ιστορικοί ισχυρίζονται ότι η εμμονή του «Γέρου» για την επιλογή του Καποδίστρια ως Κυβερνήτη της Ελλάδας οφείλεται σ’αυτή τους τη γνωριμία.

 

Το Μάιο του 1812 και ενώ ο Καποδίστριας υπηρετούσε στο υπουργείο εξωτερικών της Ρωσίας και συγκεκριμένα ως ακόλουθος στη ρωσική πρεσβεία της Βιέννης, όπου είχε διακριθεί για την καλή διεξαγωγή των εμπιστευτικών εντολών που είχε επιφορτισθεί, διετάχθη από τον τσάρο Αλέξανδρο Α΄ να αναλάβει διευθυντής του διπλωματικού γραφείου του ναυάρχου Τσιτσαγκώφ (Τchitchagoff) αρχηγού της στρατιάς του Δούναβη.

 

Ο αρχιστράτηγος του ανέθεσε τρία κύρια καθήκοντα, πρώτον τη διεκπεραίωση της πολιτικής αλληλογραφίας του στρατηγείου προς την Κωνσταντινούπολη , τη Βιέννη ,τη Σερβία και τη Μολδοβλαχία προκειμένου να πείσει την Τουρκία να συμμαχήσει κατά του Ναπολέοντα, δεύτερον τη σύνταξη του σχεδίου σταθεροποιήσεως για την επίτευξη της εσωτερικής ασφάλειας και την εξασφάλιση κλίματος τάξεως και ηρεμίας στο εσωτερικό των μεταξύ Δούναβη, Δνείστερου , Ευξείνου και Προύθου χωρών της Βεσσαραβίας που είχαν εκχωρηθεί με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου ( 28/5/1812) από την Τουρκία στη Ρωσία και τρίτον τη διεξαγωγή Ψυχολογικών Επιχειρήσεων (ΨΕΠ), κυρίως, είχε επωμισθεί την ευθύνη για τη σύνταξη των προκηρύξεων και τη διαφώτιση της Ευρωπαϊκής κοινής γνώμης για την πορεία του πολέμου.

 

Ο Καποδίστριας ακολούθησε τα στρατεύματα από το Βουκουρέστι μέχρι το Μπερεζίνα ποταμό , παραπόταμο του Δνείπερου, όπου έλαβε χώρα στις 28 και 29 Νοεμβρίου του 1812 μια από τις φονικότερες μάχες μεταξύ Ρωσίας και Γαλλίας. Ίσως είναι η μοναδική διάβαση ποταμού στα στρατιωτικά χρονικά, όπου χιλιάδες Γάλλοι στρατιώτες ευρισκόμενοι επί μεγάλης γέφυρας μεταγωγικών και βαδίζοντες προς την αντίπερα όχθη πνίγηκαν μέχρις ενός εξ αιτίας της καταστροφής της από τα πυρά του εχθρικού πυροβολικού.

 

Με την αντικατάσταση του Τσιτσαγκώφ από το στρατηγό Μπαρκλέυ ντε Τογι (BarklaydeTolly) ,ο Καποδίστριας παρέμεινε στο στρατηγείο και συνέχιζε να εκτελεί τα ίδια καθήκοντα και με τη νέα διοίκηση μέχρι τον Οκτώβριο του 1813. Συμμετείχε στις επιχειρήσεις των στρατευμάτων του 1813 από το Μπορίσωφ της Λευκορωσίας, πόλη πλησίον του Μπερεζίνα, μέχρι τη Δρέσδη της Σαξονίας ,όπου έλαβαν χώρα αρκετές μάχες με σημαντικότερες του Μπάουτσεν την 21η Μαϊου , της Δρέσδης την 26η Αυγούστου, η οποία είναι και η τελευταία μάχη που νίκησε ο Ναπολέων και κατά την οποία τραυματίσθηκε και έχασε το δεξί του χέρι ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ συνταγματάρχης του ρωσικού στρατού Αλέξανδρος Υψηλάντης, του Κουλμ την 30η Αυγούστου και της Λειψίας 16-19 Οκτωβρίου. Ιδιαίτερο στρατιωτικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι δύο τελευταίες μάχες του Κουλμ και της Λειψίας.

 

Στη στενωπό του Κουλμ της Τσεχίας, από την οποία διέρχεται η οδός Δρέσδης—Πράγας, κυκλώθηκε από ρωσοπρωσικά στρατεύματα, λόγω ανεξήγητης αδράνειας, ο Γάλλος στρατηγός Βαντάμ ( Vandamme ) και στη προσπάθειά του να διανοίξει οδό διαφυγής υπέστη πολλές απώλειες χωρίς να πετύχει το σκοπό του, με αποτέλεσμα να αναγκασθεί να παραδοθεί αιχμάλωτος μετά του υπ΄αυτόν στρατεύματος εκ 10.000 ανδρών και σαράντα πυροβόλων.

 

Η μάχη της Λειψίας ήταν η τελευταία μάχη στην οποία ήταν παρών ο Καποδίστριας και αποτέλεσε την αρχή του τέλους του Ναπολέοντα καθ’όσον ηττήθηκε κατά κράτος. Η μάχη αυτή αποκαλείται από τους γερμανούς, κυρίως, ιστορικούς και μάχη των Εθνών εξ αιτίας του αριθμού των χωρών και των στρατευμάτων των δύο αντιπάλων που έλαβαν μέρος στη μάχη αυτή, καθώς και λόγω των πολλών απωλειών που υπέστησαν αμφότεροι. Έλαβαν μέρος 9 χώρες και περισσότεροι από 500.000 στρατιώτες και οι συνολικές απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες ξεπέρασαν τις 100.000 . Πρόκειται για τη μεγαλύτερη στρατιωτική μάχη παγκοσμίως πριν από τον Α΄ΠΠ.

 

Ο Καποδίστριας στο διάστημα των 18 μηνών που υπηρέτησε στη στρατιά του Δούναβη, έφερε σε πέρας όλες τις αποστολές που του ανέθεσε ο αρχιστράτηγος κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο με αποτέλεσμα ο τσάρος να τον παρασημοφορήσει τρεις φορές και το Νοέμβριο του 1813 να του αναθέσει να χειρισθεί, ως εκπρόσωπος της Ρωσίας, το περίπλοκο Ελβετικό Ζήτημα, αποστολή την οποία κατάφερε να εκπληρώσει με εξαιρετική επιτυχία.

 

Τελειώνοντας οφείλω να επισημάνω, για μία ακόμη φορά, ότι τα προαναφερθέντα αποτελούν μία μόνο πτυχή της πολυσχιδούς δράσης του διακεκριμένου και σπουδαίου αυτού Έλληνα, του Ιωάννη Καποδίστρια, του Φρακοφορεμένου Κερκυραίου που από γιατρός έγινε αρχηγός της ρωσικής διπλωματίας και ο πρώτος και μοναδικός αρχηγός της Ελλάδας με τον τίτλο του Κυβερνήτη.

 

 

 

 

 

Ιωάννης Δημητρόπουλος

 

Αντιστράτηγος ε.α-Μαθηματικός

 

 

 

ΠΗΓΗ : Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Π. Δρανδάκη