Αποτελεσματική είναι εκείνη η ομάδα που τα μέλη αντιλαμβάνονται το ένα τις ανάγκες του άλλο

Δεν είναι αρκετό να είσαι με ανθρώπους διαφορετικούς από εσένα εάν το μυαλό σου παραμένει «κολλημένο»!

Γράφει ο Έφεδρος Υπίλαρχος Ιωάννης Σ. Κάλυμνος

Οι περισσότεροι είμαστε εξοικειωμένοι με την έννοια της κοινωνικής διαφορετικότητας (social diversity). Γνωρίζουμε ή έχουμε κατανοήσει ότι είναι απαραίτητο να διευρύνουμε τον κοινωνικό μας κύκλο με τέτοιο τρόπο ώστε να περιλαμβάνει άτομα τα οποία έχουν μια διαφορετική οπτική στα πράγματα που μας απασχολούν από την δική μας. Η απαίτηση αυτή είναι ακόμη πιο σημαντική στην περίπτωση ομάδων (συν-)εργασίας. Η ενίσχυση της διαφορετικότητας εντός τέτοιων ομάδων έχει πολλαπλά οφέλη τόσο στην συνολική απόδοση της ομάδας όσο και στην ψυχική υγεία των μελών της. Προϋπόθεση για τα ανωτέρο είναι τα μέλη της ομάδας να μοιράζονται ένα κοινό αξιακό υπόβαθρο το οποίο θα εξασφαλίσει την απαραίτητη συνοχή και ομοψυχία των μελών.

Όσο σημαντική και εάν είναι η επίτευξη της κοινωνικής διαφορετικότητας εντός μιας ομάδας, αυτή δεν θα είναι αποτελεσματική εάν τα μέλη της δεν είναι σε θέση το ένα να αντιληφθεί τις ανάγκες του άλλου. Στο βιβλίο «Black Like Me» ο δημοσιογράφος John Howard Griffin περιγράφει τις εμπειρίες του ως περιπλανώμενος έγχρωμος στις Νότιες Πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών την δύσκολη δεκαετία του ’50. Το ταξίδι που έκανε ο δημοσιογράφος ήταν, κατά μία έννοια, η απόλυτη βιωματική διαφορετικότητα, μπήκε στα «παπούτσια» ενός έγχρωμου συμπολίτη του για να νιώσει πως είναι να βιώνεις την καταπίεση και τον εκτοπισμό σε μια άκρως ρατσιστική κοινωνία. Αρχίζει να γίνεται κατανοητό πως η διαφορετικότητα μπορεί να είναι και εσωτερική κατάσταση άμεσα συνδεόμενη με την ενσυναίσθηση.

Καθημερινά ερχόμαστε σε επαφή με δεκάδες άλλους ανθρώπους, κάποιοι είναι οικογένειά μας, κάποιοι είναι συνεργάτες, κάποιοι απλά γνωστοί. Μιλάμε μαζί τους, αλληλοεπιδρούμε αλλά πόσο αισθανόμαστε πραγματικά όπως αυτοί; Τα μυαλό μας πολλές φορές επιθυμεί να συναισθανθεί τους συνανθρώπους του αλλά για να το πράξει είναι απαραίτητο να έχει τα κατάλληλα ερεθίσματα και δεδομένα. Πόσο μπορούμε να αντιληφθούμε τα εμπόδια για την μετακίνηση που αντιμετωπίζει ένας άνθρωπος σε αναπηρικό αμαξίδιο όταν κινούμαστε με τα πόδια μας; Πόσο μπορούμε να μπούμε στην θέση μιας μητέρας που προσπαθεί να ταξιδέψει με τα νήπια παιδιά της; Πόσο μπορούμε να εκτιμήσουμε ένα πιάτο ζεστό φαγητό στο ύπαιθρό, εάν δεν έχουμε μπει στην διαδικασία να το προετοιμάσουμε; Όλα τα παραπάνω είναι απλά παραδείγματα που τα βιώνουμε καθημερινά και ένα απλό παράδειγμα το πόσο εύκολο είναι να είμαστε δίπλα αλλά ταυτόχρονα τόσο μακριά από τους συνανθρώπους/συναδέλφους μας.

Μια μέθοδος για την καλύτερη κατανόηση του κοινωνικού μας περιγύρου είναι η ανάπτυξη της Ατομικής Διαφορετικότητας. Με τον παραπάνω όρο εννοούμε την προσωπική επιδίωξη σε τακτή βάση του να υποβάλουμε τον εαυτό μας σε εμπειρίες και ερεθίσματα τα οποία θα μας φέρουν στην θέση να κατανοήσουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός συνάνθρωπού μας ο οποίος έχει διαφορετικά «χαρακτηριστικά» από εμάς. Ένα απλό παράδειγμα είναι να μπούμε στην διαδικασία να φροντίσουμε εμείς για το οικογενειακό τραπέζι ή το πρωινό γεύμα, ή να κάνουμε τον κατάλογο για τα εβδομαδιαία ψώνια. Αντίστοιχα σε μια εργασία εάν η δουλειά μας είναι στο «πίσω» γραφείο θα μπορούσαμε για μια μέρα να έρθουμε αντιμέτωποι με την εξυπηρέτηση πελατών, τα παραδείγματα είναι αναρίθμητα. Και μόνον η διαδικασία του να σκεφτούμε μέσα από την θέση του συνανθρώπου μας είναι μια καλή αρχή.

Τα οφέλη από την επιδίωξη της Ατομικής Διαφορετικότητας είναι πολλαπλά, τόσο σε προσωπικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο. Σε ατομικό επίπεδο η παραπάνω επιδίωξη μας βγάζει εκτός της ζώνης ανέσεως «comfort zone». Είναι τεκμηριωμένο ότι το να βγαίνουμε εκτός των συνηθισμένων μας ερεθισμάτων τονώνει την νοητική υγεία, μας ωθεί να ξεπεράσουμε τους φόβους μας και μας δίνει μια πιο σφαιρική εικόνα της πραγματικότητας. Όταν δε αυτό συνδυαστεί και με κατανόηση των ειδικών αναγκών των υπολοίπων μελών της ομάδας τότε μας επιτρέπει να είμαστε πολύ πιο αποτελεσματικοί σε αυτό που κάνουμε, μειώνει το άγχος και την αβεβαιότητα από τον μέχρι χθες άγνωστο. Ο εγκέφαλός μας ωθείται στο να ανταποκριθεί στα καινούργια ερεθίσματα δημιουργώντας νέες συνάψεις και να βγει από τον πνευματικό του «λήθαργο». Η Ατομική Διαφορετικότητα είναι ένα ισχυρότατο εργαλείο για να γκρεμίσουμε τους θαλάμους αντήχησης όποτε αυτοί πάνε να δημιουργηθούν, προστατεύοντας μας αποτελεσματικά από την παράνοια.

Σε ομαδικό επίπεδο υπάρχουν επίσης ευεργετικά αποτελέσματα από την επιδίωξη της Ατομικής Διαφορετικότητας. Πάρα πολλές δυσλειτουργίες και συγκρούσεις εντός μιας ομάδας προέρχονται από την έλλειψη κατανόησης των δυνατοτήτων και των περιορισμών των μελών της. Όταν για παράδειγμα τα μέλη μια ομάδα εργασίας αντιλαμβάνονται το ένα τις ανάγκες του άλλου είναι πολύ πιο εύκολο να κατανοήσουν τα όρια και να δουλέψουν αποτελεσματικά μαζί για την επίτευξη του κοινού στόχου. Σε μια δραστηριότητα μιας ομάδας στο ύπαιθρό όπου το νερό πρέπει να συλλεχθεί και να κουβαληθεί από μακριά, είναι χρήσιμο να γνωρίζουν τα μέλη την συγκεκριμένη δυσκολία και να αποφεύγουν την σπατάλη του νερού. Σε μια παρέα φοιτητών που θα ξενυχτίσει και θα ταξιδέψει οδικώς για διακοπές την επόμενη ημέρα, το μέλος της παρέας που θα είναι ο οδηγός θα πρέπει να κοιμηθεί καλά. Εάν τα μέλη της παρέας αντιλαμβάνονται τις απαιτήσεις της οδήγησης θα φροντίσουν να μην ενοχλήσουν τον οδηγό και να τον αφήσουν να ξεκουραστεί, εάν πάλι όχι τα αποτελέσματα μπορεί να είναι και μοιραία. Το να μπαίνουμε στα «παπούτσια» του διπλανού μας μπορεί να αποδειχτεί παραπάνω από χρήσιμο για την εύρυθμη λειτουργία μικρών ή μεγαλύτερων κοινωνικών ομάδων.

Μέχρι σήμερα συζητάμε ενεργά και τείνουμε να αποδεχτούμε ότι είναι όχι απλά καλό άλλα απαραίτητο να δρούμε εντός ομάδων με υψηλό επίπεδο κοινωνικής διαφορετικότητας. Αυτό το βήμα είναι καλό αλλά είναι απαραίτητο να συμπληρωθεί και από το αμέσως επόμενο: Αυτό του να αναπτύξουμε εκείνο το επίπεδο Ατομικής Διαφορετικότητας που θα μας επιτρέψει να έχουμε την απαραίτητη ενσυναίσθηση για να λειτουργήσουμε αποτελεσματικά ως ένα μέλος ενός αρμονικού κοινωνικού συνόλου. Δοκιμάστε να γίνετε ο «άλλος» ή η «άλλη» το και ενθαρρύνετε τους γύρω σας να το δοκιμάσουν και αυτοί, το αποτέλεσμα μπορεί να σας εκπλήξει!