Έρευνα στο Αρχείο του Συνδέσμου Αποστράτων Ιππικού Τεθωρακισμένων και Επιμέλεια : ΓΙΑΝΝΗ ΤΕΡΝΙΩΤΗ
Την 19η Σεπτεμβρίου 1948 η ΙΙ Ιλη αρμάτων ήταν στρατοπεδευμένη στην Καστοριά, όταν εκδηλώθηκε γενική επίθεση ισχυρών ανταρτικών δυνάμεων προερχομένων απο την Αλβανία στην περιοχή του μετώπου από Φλώρινα μέχρι την Καστοριά. Γενικά η επίθεση αυτή απέτυχε και μόνο στον τομέα της Καστοριάς και στην περιοχή της Αγ. Κυριακής , οι αντάρτες κατόρθωσαν να προχωρήσουν καταλαμβάνοντας μερικά υψώματα.
Την επομένη ημέρα της 20ης Σεπτεμβρίου διατάχθηκε η επέμβαση των ‘Κενταύρων’ της 2ας Ιλης. Μερικά άρματα θα έμεναν προς φρούρηση ορισμένων διαβάσεων , ενώ ένας Ουλαμός τριών ‘Κενταύρων’ με επικεφαλής τον Yποδιοικητή της Ιλης θα εξαπέλυε αντεπίθεση προς ανακατάληψη των υψωμάτων . Ο Δκτής της Ιλης Επίλαρχος Σχοινάς επιβαίνοντας σε τεθωρακισμένο όχημα Scout Lynx , ήταν σε διαρκή κίνηση μεταξύ του παρατηρητηρίου του Μεράρχου , του διοικητή του πυροβολικού και της Ιλης του, λαμβάνοντας διαταγές και αιτήματα υποστήριξης τα οποία διαβίβαζε αναλόγως με τον ασύρματο στον Υποδιοικητή Ιλαρχο Φραντζέσκαρο και τους ουλαμαγούς του.
Στο μεταξύ τα τρία άρματα ανεπτυγμένα σε σχηματισμό μάχης είχαν αρχίσει την ανατους , ανεβαίνοντας αργά έναν στενό χωματόδρομο που οδηγούσε στην κορυφή ενός απο τα καταληφθέντα απο τον εχθρό υψώματα ( ύψωμα Γιάννη- Κεφάλι ). Σε λίγο ξεπέρασαν βάλλοντας με όλα τους τα όπλα τα πρώτα χαρακώματα των ανταρτών. Στο σημείο αυτό, το προπορευόμενο άρμα προσέκρουσε σε νάρκη η έκρηξη της οποίας το ακινητοποίησε για τουλάχιστον μερικές ώρες, μέχρι να επισκευαστούν απο το πλήρωμα ενός άρματος περισυλλογής Μ32, οι βλάβες που του προκάλεσε . Τα άλλα δύο συνέχισαν την αναβασή τους προς το ύψωμα , καταστρέφοντας στην πορεία τους με πυρά των πυροβόλων, τα πολυβολεία και τις θέσεις μάχης που είχαν δημιουργήσει οι αντάρτες . Συγχρόνως, με ριπές των πολυβόλων BESA εξουδετέρωναν μεμονωμένες προσπάθειες ανταρτών να πλησιάσουν τα ‘Κένταυρος’ και να τα πλήξουν με αντι-αρματικά βλήματα. Κατα την δράση τους επί της κορυφής του υψώματος, τα άρματα άρχισαν να δέχονται σποραδικά πυρά απο το πυροβολικό των ανταρτών . Δύο απο τα βλήματα αυτά έπληξαν το άρμα του Υποδιοικητή της Ιλης , προκαλώντας μόνο ζημιές σε περισκόπια , στο πολυβόλο του σκάφους και στρέβλωση στο θωρακισμένο κάλυμμα του κινητήρα του.
Σύντομα οι εχθρικές εστίες αντιστάσεως στο ύψωμα εκκαθαρίστηκαν και τα δύο ‘Κένταυρος’ συγκέντρωσαν τα πυρά τους βάλλοντας εναντίον των ανταρτικών θέσεων στο γειτονικό ύψωμα όπου σε λίγο ανάγκασαν τους υπερασπιστές τους να υποχωρήσουν βιαστικά . Επειτα άρχισαν κατεβαίνοντας την πλαγιά να καταδιώκουν τους αντάρτες και να αποκόψουν με τα πυρά τους και την συνεχή κίνηση αρκετούς απο αυτούς που παραδίδονταν και αφέθηκαν στο πεζικό που ακολουθούσε ασθμαίνοντας την ταχεία προελασή τους . Η αποτελεσματική επέμβαση και η δράση του Ουλαμού των ‘Κενταύρων’ της 2ας Ιλης, σήμανε το τέλος της εχθρικής προσπάθειας κατάληψης της Καστοριάς….
