Επιμέλεια : Γιάννης Τερνιώτης . – Αφήγηση του Εφέδρου Λοχία ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΠΥΡΟΥ της ΧΙ Ιλης Αρμάτων για το περιοδικό Ιππικού -Τεθωρακισμένων ‘ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ’ , Ιανουάριος 1949.
Απο το Αρχείο του Συνδέσμου Αποστράτων Αξιωματικών Ιππικού Τεθωρακισμένων .
Οι κάτοικοι της Προσοτσάνης, μιας μικρής κωμόπολης στα βορειοδυτικά της Δράμας, επλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα , αλλα και της βουλγαρικής κατοχής της Μακεδονίας ( 1941 – 1944 ) , απο μαζικές εκτελέσεις αλλά και λόγω της συμμετοχής τους τους σε πράξεις αντίστασης . Μετά το τέλος του Β’ΠΠ , η περιοχή αυτή συνέχιζε να υποφέρει απο τις καταστροφές που προκαλούσε η δράση και οι συχνές επιδρομές των ανταρτικών ομάδων που δρούσαν σποραδικά εναντίον της περιοχής .
Απο τις αρχές του 1948, είχε ανατεθεί στο ΧΙ Σύνταγμα Αναγνωρίσεως του Ιππικού Τεθωρακισμένων ,στο οποίο είχε ενταχθεί και η ΧΙ ( 11η ) Ιλη με άρματα ‘Κένταυρος’ , η κάλυψη της Μακεδονίας και της Θράκης . Η Ίλη αυτή είχε διασκορπίσει τους Ουλαμούς των αρμάτων της σε κρίσιμες περιοχές , συμμετέχοντας ετσι όσον το δυνατόν ποιό αποτελεσματικά στην αμυνά τους . …….
« Είχαν τέσσερις ημέρες τα άρματα του 1ου Ουλαμού της ΧΙ Ιλης να κινηθούν , μα η ανάπαυλα αυτή του αγώνα αντί να ευχαριστεί τα πληρώματα τα δυσαρεστούσε. Δεν έβλεπαν παρά μόνο την ώρα που θα σήμαινε ο συναγερμός και εξόρμηση για νέους αγώνες και νίκες . Ακόμα και τα άρματα, τα άψυχα αυτά σίδερα , μοιάζαν σαν ‘μουτρωμένα΄ καθώς στέκονταν ακίνητα στις ρεμίζες τους με χαμηλωμένους τους σωλήνες των πυροβόλων τους, λές και συμμερίζονταν και αυτά με τον τρόπο τους την στενοχώρια των αντρών που τα κυβερνούσαν.
Μα νά, που δεν άργησε να έρθει η ποθητή αυτή στιγμή . Ενα σύντομο τηλεφώνημα απο το Σύνταγμα προς τον Ουλαμό , έφθασε κατά της 9 το βράδυ : ‘ Iσχυραί δυνάμεις συμμοριτών προσέβαλαν την Προσοτσάνη ! Σπεύσατε προς εκδιωξήν των ! ’
Δεν ήθελαν περισσότερο απο αυτό…Αμέσως οι κινητήρες μπήκαν σε λειτουργία και σε λίγο οι ‘Κένταυροι΄εξορμούσαν’ … Σαν μανιασμένα θηρία τα άρματα άφησαν πίσω τους τον περίβολο του στρατοπέδου της Ταξιαρχίας και μουγκρίζοντας πήραν τον δρόμο προς την Προσοτσάνη . Μια Διμοιρία Πεζικού ακολουθούσε βιαστικά την φάλαγγα με φορτηγά οχήματα , τρέχοντας ολοταχώς…
Φθάνοντας στην περιοχή, φλόγες και καπνοί ήταν το πρώτο θέαμα που αντίκρυσαν οι μαυροσκούφηδες και η ελληνική καρδιά τους χαλυβθώθηκε περισσότερο βλέποντας την μικρή αυτή πόλη της Μακεδονίας μας να καίγεται απο τα προδοτικά χέρια των ληστοσυμμοριτών , που με μανία έκαιγαν χωρίς οίκτο τα σπίτια και τις περιουσίες των κατοίκων . Οι στιγμές ήταν κρίσιμες και δεν χωρούσαν σκέψεις ή αναβολή …. Επρεπε όμως πρώτα να εντοπισθούν και να απαγκιστρωθούν οι λιγοστοί άντρες της φρουράς που είχαν καθηλωθεί στο εσωτερικό του οικισμού απο τα σφοδρά πυρά των επιδρομέων ανταρτών .
. Κατόπιν κλήσεως με τον ασύρματο, μια λευκή φωτοβολίδα εκτοξεύτηκε δείχνοντας τις θέσεις της φρουράς.. Τώρα πια ήξεραν που βρίσκονταν οι αντίπαλοί τους και χωρίς καθυστέρηση άρματα και πεζικό ξεχύθηκαν μεσα στούς στενούς δρόμους . Τα πολυβόλα των ‘Κενταύρων’ άρχισαν την δουλειά τους και κόκκινοι πίδακες τροχιοδεικτικών βολίδων απο τα Besa εξαπολύονταν ολόγυρα. Ετσι , δεν άργησαν οι «ηρωϊκοί συμμορίτες του Μάρκου» να καταλάβουν ότι τα άρματα δεν αστειεύονται και όπως συνήθως σε λίγο άρχισαν να το βάζουν στα πόδια σαν …λαγοί …
Οι ‘Κένταυροι’ συνέχισαν την κινησή τους , εξοντώνοντας με πυρά στο περασμά τους κάποιους λίγους απο τους επιδρομείς που συνέχισαν να αντιστέκονται . Μερικοί προφανώς θερμόαιμοι και φανατισμένοι, βγήκαν βάλλοντας με μανία εναντίον των αρμάτων και το κακό για αυτούς δεν άργησε να γίνει ….
Σε λίγο όλα είχαν τελειώσει . Οι ‘Κένταυροι’ και το πεζικό που ακολουθούσε , σάρωσαν στο περασμά τους τις τελευταίες εστίες αντίστασης των εισβολέων στο χωριό και απώθησαν τους συμμορίτες προς τους γύρω λόφους.
Η Προσοτσάνη είχε σωθεί ! Ηταν Σεπτέμβριος του 1948..»