Γράφει ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος Αντιπρόεδρος ΣΑΑΙΤΘ
Η πρόσφατη αποκάλυψη τουρκικών μέσων ενημέρωσης ότι η κυβέρνηση του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προετοιμάζει ειδικό νόμο για τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», συνιστά μία ιδιαίτερα σοβαρή εξέλιξη για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και για τη σταθερότητα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Οι πληροφορίες που μεταδόθηκαν από το κρατικό τουρκικό δίκτυο TRT και αναπαρήχθησαν από σειρά τουρκικών και ελληνικών μέσων, δείχνουν ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τις αναθεωρητικές της διεκδικήσεις σε εσωτερικό νομικό πλαίσιο.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, ο υπό επεξεργασία «Νόμος της Γαλάζιας Πατρίδας» θα περιλαμβάνει:
- τον καθορισμό τουρκικών θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας,
- την αποτύπωση θέσεων για ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα,
- τη ρύθμιση ζητημάτων διεθνών υδάτων,
- την ένταξη των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών» σε επίσημο κρατικό πλαίσιο,
- τη δυνατότητα καθορισμού περιοχών «ειδικού καθεστώτος»,
- καθώς και την εσωτερική νομική κατοχύρωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η ουσία του εγχειρήματος είναι ότι η Τουρκία επιδιώκει να προσδώσει χαρακτήρα «εθνικού δικαίου» στις μονομερείς διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν και ένα εσωτερικό νομοθέτημα δεν μπορεί να παράγει διεθνές δίκαιο ούτε να μεταβάλει διεθνείς συνθήκες, εντούτοις δημιουργεί πολιτικά και διπλωματικά τετελεσμένα, τα οποία η Άγκυρα θα χρησιμοποιήσει στο μέλλον ως εργαλείο πίεσης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αναφορά στις «γκρίζες ζώνες». Από την κρίση των Κρίση των Ιμίων και μετά, η Τουρκία αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία σε σειρά νησίδων και βραχονησίδων του Αιγαίου, παρά το γεγονός ότι το καθεστώς τους καθορίζεται σαφώς από τη Συνθήκη της Λωζάννης και τη Συνθήκη των Παρισίων. Η πιθανή ενσωμάτωση αυτών των αμφισβητήσεων σε τουρκικό νόμο επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο επίπεδο θεσμικής αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας.
Παράλληλα, η Τουρκία φαίνεται ότι επιδιώκει να θεσμοθετήσει τις θέσεις της σχετικά με τα χωρικά ύδατα και την ΑΟΖ. Υπενθυμίζεται ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να θεωρεί «casus belli» την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, παρά το γεγονός ότι το σχετικό δικαίωμα προβλέπεται ρητά από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία αποτελεί μέρος του διεθνούς εθιμικού δικαίου. Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση, όμως αυτό δεν αναιρεί τις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές της.
Η Ελλάδα επηρεάζεται σε πολλαπλά επίπεδα.
Πρώτον, δημιουργείται αυξημένος κίνδυνος πολιτικο-διπλωματικής έντασης. Η Άγκυρα θα μπορεί να επικαλείται τον νέο νόμο σε κάθε διεθνή διαπραγμάτευση, NAVTEX, έρευνα υδρογονανθράκων ή στρατιωτική δραστηριότητα.
Δεύτερον, αυξάνεται η πιθανότητα επιχειρησιακών προκλήσεων στο πεδίο. Η εμπειρία έχει δείξει ότι κάθε φορά που η Τουρκία προχωρεί σε θεσμική ή ρητορική κλιμάκωση, ακολουθούν κινήσεις επί του πεδίου, όπως υπερπτήσεις, παρενοχλήσεις ερευνητικών σκαφών ή αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Τρίτον, η Άγκυρα επιχειρεί να επηρεάσει τη διεθνή κοινή γνώμη παρουσιάζοντας τις μονομερείς θέσεις της ως δήθεν «νομικά κατοχυρωμένες». Πρόκειται για μία κλασική αναθεωρητική πρακτική, κατά την οποία ένα κράτος επιχειρεί να μετατρέψει πολιτικές διεκδικήσεις σε δήθεν θεσμική πραγματικότητα.
Τέταρτον, η τουρκική πρωτοβουλία συνδέεται άμεσα με τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, τα ενεργειακά κοιτάσματα, τα θαλάσσια πάρκα, τον ελληνικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τις συμφωνίες της Ελλάδας με διεθνείς ενεργειακούς κολοσσούς.
Η ελληνική αντίδραση οφείλει να είναι ψύχραιμη αλλά αποφασιστική. Η Αθήνα πρέπει:
- να διεθνοποιήσει άμεσα το ζήτημα σε Ευρωπαϊκή Ένωση, ΝΑΤΟ και Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών,
- να καταστήσει σαφές ότι δεν αναγνωρίζει καμία μονομερή τουρκική διεκδίκηση,
- να ενισχύσει τη διπλωματική και αποτρεπτική της ισχύ,
- να επιταχύνει την άσκηση των νόμιμων κυριαρχικών της δικαιωμάτων,
- και να διατηρήσει υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι αναθεωρητικές πολιτικές δεν σταματούν όταν συναντούν αδράνεια, αλλά όταν αντιμετωπίζουν ισχυρή αποτροπή, διεθνή νομιμότητα και εθνική αποφασιστικότητα.
Ο υπό διαμόρφωση τουρκικός νόμος δεν αλλάζει το διεθνές δίκαιο. Αποτελεί όμως μία σαφή ένδειξη ότι η Άγκυρα επιδιώκει να μεταφέρει την αντιπαράθεση από το επίπεδο της ρητορικής στο επίπεδο της θεσμοθετημένης αμφισβήτησης. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή συνιστά προειδοποίηση ότι η περίοδος σχετικής ηρεμίας στο Αιγαίο ενδέχεται να εισέρχεται σε νέα φάση αυξημένης στρατηγικής πίεσης.