Οι προοπτικές του έργου, ο ρόλος της γαλλικής εταιρείας και η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας
Γράφει ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI), αποτελεί ένα έργο με ιδιαίτερη ενεργειακή, οικονομική και γεωπολιτική σημασία για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Δεν πρόκειται απλώς για την πόντιση ενός υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου. Το έργο συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου, την ενίσχυση της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη και τις ευρύτερες στρατηγικές σχέσεις Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Παράλληλα, η σχεδιαζόμενη διαδρομή του καλωδίου και οι αντιδράσεις της Τουρκίας αναδεικνύουν ένα κρίσιμο ζήτημα: κατά πόσον η ενεργειακή συνεργασία μπορεί να προχωρήσει χωρίς να δημιουργούνται νέες εστίες έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.
1. Πού βρίσκεται σήμερα το έργο και πότε αναμένεται να αρχίσουν οι εργασίες;
Η σχεδιαζόμενη διαδρομή της ηλεκτρικής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τα ειδικά πλοία και ο εξοπλισμός για τις υποθαλάσσιες έρευνες και την πόντιση καλωδίων.
Με βάση τις τελευταίες δημοσιευμένες πληροφορίες της 19ης Οκτωβρίου 2026, το έργο βρίσκεται σε κρίσιμο στάδιο προετοιμασίας για την επανέναρξη των ερευνών του βυθού. Η εταιρεία Nexans έχει υποβάλει αίτημα για τις απαιτούμενες ελληνικές εγκρίσεις, ενώ το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo αναμένεται να πραγματοποιήσει εργασίες έρευνας από την Κρήτη προς την Κύπρο, ενδεχομένως στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου, εφόσον ολοκληρωθούν οι σχετικές διαδικασίες.
Πρέπει, όμως, να διακρίνουμε τρία διαφορετικά στάδια:
- Πρώτον, τις έρευνες βυθού: είναι απαραίτητες για να προσδιοριστεί με ακρίβεια η κατάλληλη και ασφαλής διαδρομή του καλωδίου.
- Δεύτερον, την πόντιση του καλωδίου: αποτελεί κατασκευαστική εργασία που προϋποθέτει την ολοκλήρωση των αναγκαίων μελετών και την οργάνωση του έργου.
- Τρίτον, την ολοκλήρωση της διασύνδεσης: περιλαμβάνει τις χερσαίες εγκαταστάσεις, τους σταθμούς μετατροπής και τις δοκιμές πριν από την εμπορική λειτουργία.
Επομένως, η αναμενόμενη επανέναρξη των ερευνών δεν σημαίνει ότι έχει ήδη οριστεί ημερομηνία έναρξης της πόντισης. Η προοπτική υλοποίησης εξαρτάται από την αδειοδότηση, την οριστικοποίηση της διαδρομής, τη χρηματοδότηση και τη διαχείριση των γεωπολιτικών εμποδίων.
Τα βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά
Ικανότητα μεταφοράς
1.000 MW
Συνολικό προβλεπόμενο μήκος
Περίπου 1.208 χλμ.
Εκτιμώμενος προϋπολογισμός
1,9 δισ. ευρώ
Πηγή: επίσημος ιστότοπος του Great Sea Interconnector.
Το πρώτο σκέλος αφορά τη σύνδεση Κρήτης–Κύπρου, μήκους περίπου 898 χιλιομέτρων. Η επέκταση Κύπρου–Ισραήλ αποτελεί το επόμενο σκέλος, μήκους περίπου 324 χιλιομέτρων, για το οποίο απαιτούνται οι αντίστοιχες ρυθμιστικές και επενδυτικές αποφάσεις.
Η ολοκλήρωση του έργου θα επιτρέψει την αμφίδρομη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας, θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου και θα δημιουργήσει νέες δυνατότητες ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Ανατολικής Μεσογείου και της ευρωπαϊκής αγοράς.
2. Ποιος είναι ο ρόλος της γαλλικής εταιρείας;
Εδώ απαιτείται μία σημαντική διευκρίνιση: στο έργο συμμετέχουν δύο διαφορετικοί γαλλικοί όμιλοι, με διακριτές αρμοδιότητες.
Meridiam — ο επενδυτής
Τον Αύγουστο του 2026 υπεγράφη συμφωνία για την είσοδο της Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία Great Sea Interconnector. Η συμμετοχή της αποσκοπεί στην ενίσχυση της επενδυτικής βάσης και της δυνατότητας χρηματοδότησης του έργου. Η συμφωνία αυτή αποτελεί σημαντική εξέλιξη, αλλά δεν ισοδυναμεί από μόνη της με εξασφάλιση όλων των απαιτούμενων κεφαλαίων.
Η Nexans έχει αναλάβει το σύστημα υποθαλάσσιων καλωδίων. Αντικείμενό της είναι η τεχνική εξειδίκευση, η κατασκευή και η εγκατάσταση των καλωδίων, καθώς και η υποστήριξη των αναγκαίων ερευνών του βυθού. Η εταιρεία έχει δηλώσει ότι συντονίζεται με τον φορέα υλοποίησης και τις ελληνικές και κυπριακές αρχές, σύμφωνα με τις συμβατικές της υποχρεώσεις.
Ο ΑΔΜΗΕ παραμένει ο βασικός φορέας ανάπτυξης και τεχνικής υλοποίησης του έργου. Η συμμετοχή της Meridiam προσθέτει έναν σημαντικό γαλλικό επενδυτικό παράγοντα, ενώ η Nexans αναλαμβάνει την εξειδικευμένη τεχνική εκτέλεση του συστήματος καλωδίων.
Η γαλλική παρουσία αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη βαρύτητα: συνδέει την επιτυχία του έργου με σημαντικά ευρωπαϊκά οικονομικά και τεχνικά συμφέροντα. Δεν καταργεί, ωστόσο, την ανάγκη συνεννόησης μεταξύ των κρατών ούτε υποκαθιστά τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές.
3. Ποιες είναι οι τουρκικές αντιδράσεις και τι επιδιώκει η Άγκυρα;
Η Τουρκία αντιδρά στην υλοποίηση του GSI, υποστηρίζοντας ότι τμήματα της σχεδιαζόμενης διαδρομής βρίσκονται σε θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η ίδια προβάλλει δικαιώματα υφαλοκρηπίδας.
Στις αρχές και στα μέσα Οκτωβρίου 2026, η Άγκυρα επανέλαβε ότι οι έρευνες και οι σχετικές δραστηριότητες πρέπει να συντονίζονται προηγουμένως με τις τουρκικές αρχές. Εξέδωσε επίσης αναγγελίες προς ναυτιλλομένους (NAVTEX), αμφισβητώντας την αρμοδιότητα ελληνικών και κυπριακών αρχών σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία.
Η τουρκική επιχειρηματολογία στηρίζεται κυρίως:
- Στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, με το οποίο Τουρκία και Λιβύη χάραξαν θαλάσσια οριοθέτηση που η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει ως δεσμευτική για την ίδια.
- Στις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, οι οποίες συνδέονται με την αντίληψη της Άγκυρας ότι τα νησιά δεν πρέπει να παράγουν σε όλες τις περιπτώσεις πλήρη θαλάσσια δικαιώματα.
- Στην απαίτηση προηγούμενης συνεννόησης, μέσω της οποίας η Τουρκία επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό ρόλο στις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε περιοχές όπου προβάλλει δικαιώματα υφαλοκρηπίδας.
Από την ελληνική σκοπιά, η αποδοχή μιας τέτοιας απαίτησης ως προϋπόθεσης για την εκτέλεση του έργου θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικών αξιώσεων που η Αθήνα απορρίπτει.
Χρειάζεται, πάντως, να διαχωρίζουμε τη διαπιστωμένη τουρκική θέση από την εκτίμηση για τα κίνητρά της. Η Άγκυρα επικαλείται τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις, ενώ η Ελλάδα θεωρεί ότι αυτές δεν δημιουργούν δικαίωμα τουρκικής έγκρισης για τη συγκεκριμένη διασύνδεση.
4. Η ελληνική θέση και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το έργο μπορεί να προχωρήσει χωρίς να ζητηθεί άδεια από την Τουρκία, εφόσον τηρηθούν οι εφαρμοστέοι κανόνες του διεθνούς δικαίου και οι απαιτούμενες διαδικασίες στις περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας. Τη θέση αυτή επανέλαβε και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης τον Αύγουστο του 2026.
Η νομική βάση χρειάζεται προσεκτική εξέταση.
Τι προβλέπει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS);
Άρθρο 79 — Υποθαλάσσια καλώδια στην υφαλοκρηπίδα
Η παράγραφος 1 αναγνωρίζει σε όλα τα κράτη το δικαίωμα τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα. Η παράγραφος 2 ορίζει ότι το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να εμποδίζει την τοποθέτηση ή συντήρησή τους, με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων του για εύλογα μέτρα προστασίας και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της υφαλοκρηπίδας.
Άρθρο 58 — Ελευθερίες στην ΑΟΖ
Στην αποκλειστική οικονομική ζώνη αναγνωρίζονται, υπό τις προϋποθέσεις της Σύμβασης, οι ελευθερίες τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών. Οι ελευθερίες αυτές συνυπάρχουν με τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους και τις υποχρεώσεις των άλλων κρατών.
Άρθρο 83 — Οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας
Όταν υπάρχουν επικαλυπτόμενες αξιώσεις μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, η οριοθέτηση πρέπει να επιδιώκεται με συμφωνία βάσει του διεθνούς δικαίου, με σκοπό την επίτευξη δίκαιης λύσης. Η Σύμβαση προβλέπει επίσης προσπάθεια για πρακτικές προσωρινές διευθετήσεις χωρίς να προδικάζεται η τελική οριοθέτηση.
Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε κανόνας της Σύμβασης είναι αυτομάτως ανεφάρμοστος στις σχέσεις της με άλλα κράτη: ορισμένοι κανόνες αντανακλούν εθιμικό διεθνές δίκαιο και μπορούν να δεσμεύουν και μη συμβαλλόμενα κράτη, ανάλογα με τον συγκεκριμένο κανόνα.
Το κρίσιμο νομικό σημείο: η ελευθερία τοποθέτησης καλωδίων δεν σημαίνει ότι κάθε ερευνητική ή κατασκευαστική δραστηριότητα μπορεί να εκτελείται χωρίς καμία άδεια. Πρέπει να διακρίνονται οι έρευνες βυθού, η πόντιση του καλωδίου, οι δραστηριότητες στα χωρικά ύδατα και οι εργασίες σε περιοχές όπου υπάρχει αμφισβητούμενη οριοθέτηση.
Επομένως, η ελληνική θέση στηρίζεται σε σοβαρά νομικά επιχειρήματα, αλλά η ακριβής εφαρμογή τους εξαρτάται από τη γεωγραφική θέση κάθε εργασίας και το είδος της δραστηριότητας. Η ύπαρξη διαφωνίας για θαλάσσια δικαιώματα δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι η Τουρκία διαθέτει δικαίωμα αρνησικυρίας επί του έργου.
5. Ποιες είναι οι γεωπολιτικές συνέπειες για την Ελλάδα;
Ενεργειακή ασφάλεια και περιφερειακή συνεργασία
Η διασύνδεση θα επιτρέψει στην Κύπρο να συνδεθεί με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα και θα δημιουργήσει προοπτικές ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας με το Ισραήλ. Η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως κόμβος ενεργειακών διασυνδέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ευρωπαϊκή και αμερικανική υποστήριξη
Η ένταξη του έργου στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος της ΕΕ και η συμμετοχή γαλλικών επιχειρήσεων ενισχύουν την ευρωπαϊκή διάστασή του. Στις 8 Οκτωβρίου 2026, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επανέλαβε την υποστήριξη των ΗΠΑ και την πρόθεσή τους να συμβάλουν διπλωματικά στην αντιμετώπιση των εμποδίων.
Δοκιμασία για τις ελληνικές θέσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο
Η διαχείριση του GSI θα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται στην πράξη οι ελληνικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η πορεία ενός ενεργειακού έργου καθορίζει από μόνη της το σύνολο των νομικών διαφορών με την Τουρκία.
6. Συμπεράσματα και προοπτικές
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ είναι έργο με μακροπρόθεσμη ενεργειακή και στρατηγική σημασία. Η είσοδος της Meridiam και η τεχνική εμπλοκή της Nexans δημιουργούν νέες δυνατότητες προώθησής του. Ωστόσο, η επανέναρξη των ερευνών δεν πρέπει να συγχέεται με την οριστική έναρξη της κατασκευής.
Τα επόμενα κρίσιμα βήματα είναι η έκδοση των απαιτούμενων εγκρίσεων για τις έρευνες, η ασφαλής εκτέλεσή τους, η οριστικοποίηση της διαδρομής και η εξασφάλιση των προϋποθέσεων χρηματοδότησης και κατασκευής.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να συνδυαστούν τρεις στόχοι:
- Να προχωρήσει το έργο με βάση τις συμφωνίες και τις εφαρμοστέες νομικές διαδικασίες.
- Να προστατευθούν οι ελληνικές θέσεις στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, χωρίς να δημιουργείται τετελεσμένο αναγνώρισης αξιώσεων που η χώρα απορρίπτει.
- Να διατηρηθεί η ευρωπαϊκή και διεθνής στήριξη, με διπλωματική διαχείριση των εντάσεων και αποφυγή ενεργειών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επικίνδυνη κλιμάκωση.
Η υπόθεση του GSI αποτελεί, τελικά, δοκιμασία όχι μόνο για την ενεργειακή συνεργασία της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά και για την ικανότητα των κρατών να υλοποιούν σημαντικές υποδομές μέσα σε ένα περιβάλλον ανταγωνιστικών θαλάσσιων διεκδικήσεων.Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από τη συνδυασμένη πρόοδο της τεχνικής υλοποίησης, της χρηματοδότησης, της διεθνούς συνεργασίας και της συνεπούς εφαρμογής του διεθνούς δικαίου.