Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν–Ισραήλ, τα Στενά του Ορμούζ και οι κίνδυνοι για την Ελλάδα
Γράφει ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος Αντιπρόεδρος ΣΑΑΙΤΘ
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται και πάλι σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, με το Ισραήλ να αποτελεί τον βασικό στρατιωτικό σύμμαχο της Ουάσιγκτον στην περιοχή, όχι μόνο δεν έχει οδηγηθεί σε οριστική αποκλιμάκωση, αλλά παρουσιάζει νέα επικίνδυνα μέτωπα.
Το σημαντικότερο από αυτά είναι σήμερα τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται ένα πολύ μεγάλο μέρος της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η αντιπαράθεση για τον έλεγχο και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά έχει μετατρέψει μια περιφερειακή πολεμική σύγκρουση σε ζήτημα παγκόσμιας οικονομικής και ενεργειακής ασφάλειας.
Και για την Ελλάδα το ζήτημα είναι εξαιρετικά σοβαρό.
Η κατάσταση σήμερα
Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν, που άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 μετά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, έχει εισέλθει σε μια παρατεταμένη φάση αντιπαράθεσης. Οι προσπάθειες για μια νέα συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης έχουν μέχρι σήμερα αποτύχει να οδηγήσουν σε οριστική λύση.
Το προσωρινό πλαίσιο που είχε συμφωνηθεί τον Ιούνιο δεν άντεξε και οι δύο πλευρές επανήλθαν σε σκληρές θέσεις. Το Ιράν ζητά, μεταξύ άλλων, άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, αποζημιώσεις και ουσιαστικό λόγο για το καθεστώς λειτουργίας των Στενών. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, επιμένουν στην άσκηση οικονομικής και ναυτικής πίεσης στην Τεχεράνη.
Το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά ανησυχητικό: η διέλευση πλοίων από τον Ορμούζ έχει μειωθεί δραματικά. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, μόλις πέντε πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων πέρασαν από τα Στενά το Σάββατο 15 Αυγούστου και κανένα την Κυριακή 16 Αυγούστου, έναντι περίπου 31 το προηγούμενο Σαββατοκύριακο. Πριν από τον πόλεμο, οι ημερήσιες διελεύσεις ξεπερνούσαν τις 130.
Παράλληλα, έχουν σημειωθεί νέες επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων, γεγονός που αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο για τα εμπορικά πλοία και τα πληρώματά τους.
Η μεγάλη αντιπαράθεση για τον Ορμούζ
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο της σημερινής κρίσης.
Το Ιράν δηλώνει ότι τα Στενά βρίσκονται υπό τον έλεγχο και τη διαχείρισή του, ενώ ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν «πλήρη έλεγχο» της θαλάσσιας περιοχής.
Η πραγματικότητα είναι ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν μπορεί εύκολα να αποδεχθεί την επικράτηση της άλλης.
Για το Ιράν ο Ορμούζ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά του όπλα. Για τις ΗΠΑ, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί θεμελιώδη στρατηγική και οικονομική προτεραιότητα.
Και για τον υπόλοιπο κόσμο αποτελεί ζωτική αρτηρία της παγκόσμιας οικονομίας.
Από τα Στενά περνούσε πριν από την κρίση περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και LNG. Η διακοπή ή ακόμη και η σοβαρή παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας προκαλεί αμέσως αύξηση των ασφαλίστρων, του κόστους μεταφοράς και των τιμών ενέργειας.
Ήδη στις 17 Αυγούστου η τιμή του Brent κινείται κοντά στα 89 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια πλήρης και παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει νέα μεγάλη άνοδο.
Η διπλή κρίση Ορμούζ–Ερυθράς Θάλασσας
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή δεν έχουμε πλέον μία αλλά δύο ευαίσθητες θαλάσσιες περιοχές.
Στον Ορμούζ η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν περιορίζει τη ναυσιπλοΐα, ενώ στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Bab el-Mandeb συνεχίζεται η απειλή από τους Χούθι, οι οποίοι συνδέονται με το Ιράν.
Έτσι, μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου βρίσκεται αντιμέτωπο με ταυτόχρονες απειλές σε δύο στρατηγικά θαλάσσια περάσματα.
Η παράκαμψη των επικίνδυνων περιοχών σημαίνει μεγαλύτερες αποστάσεις, περισσότερα καύσιμα, υψηλότερα ασφάλιστρα και σημαντικά αυξημένο κόστος μεταφοράς. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο πετρέλαιο. Μεταφέρονται στα τρόφιμα, στη βιομηχανία, στα καταναλωτικά προϊόντα και τελικά στον πληθωρισμό.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα;
Η Ελλάδα δεν είναι μια οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα.
Είναι μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές δυνάμεις του κόσμου και επομένως βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των συνεπειών από οποιαδήποτε διαταραχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Ελληνόκτητα και ελληνικά διαχειριζόμενα πλοία δραστηριοποιούνται στις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου. Ήδη έχουν καταγραφεί περιστατικά στα οποία ελληνικά πλοία έχουν βρεθεί σε κίνδυνο ή έχουν δεχθεί πλήγματα στην περιοχή.
Επομένως, η Ελλάδα αντιμετωπίζει τέσσερις βασικές κατηγορίες κινδύνων:
1. Κίνδυνος για την ελληνική ναυτιλία και τα πληρώματα.
Κάθε πλοίο που επιχειρεί να διέλθει από τον Ορμούζ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με στρατιωτικούς κινδύνους, επιθέσεις, κατασχέσεις ή αναγκαστικές καθυστερήσεις.
2. Ενεργειακό κόστος.
Μια παρατεταμένη κρίση μπορεί να αυξήσει τις τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η ελληνική οικονομία, όπως και ολόκληρη η Ευρώπη, θα υποστεί τις συνέπειες.
3. Πληθωρισμός και αύξηση του κόστους μεταφορών.
Η αύξηση των ναύλων και των ασφαλίστρων θα μεταφερθεί τελικά στις τιμές των προϊόντων.
4. Γεωπολιτικός και στρατιωτικός κίνδυνος.
Η Ελλάδα, λόγω της στρατηγικής σχέσης της με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αλλά και της συμμετοχής της σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προστασίας της ναυσιπλοΐας, δεν μπορεί να θεωρεί ότι βρίσκεται έξω από την κρίση.
Η Ελλάδα έχει όμως και σημαντικά στρατηγικά πλεονεκτήματα
Η κρίση δημιουργεί κινδύνους, αλλά δημιουργεί ταυτόχρονα και ευκαιρίες.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, στο σταυροδρόμι Μεσογείου, Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Τα ελληνικά λιμάνια, οι ναυτιλιακές υποδομές, οι ενεργειακές εγκαταστάσεις και κυρίως η δυνατότητα της χώρας να λειτουργεί ως ασφαλής κόμβος μεταφορών και ενέργειας μπορούν να αποκτήσουν αυξημένη γεωπολιτική αξία.
Η Ελλάδα συμμετέχει ήδη στην ευρωπαϊκή επιχείρηση «Aspides», η οποία έχει ως αποστολή την προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα.
Ο Πρωθυπουργός έχει δηλώσει ότι, εφόσον υπάρξει σχετικό αίτημα και διεθνής νομιμοποίηση, η Ελλάδα θα μπορούσε να συμμετάσχει και σε αντίστοιχη αποστολή προστασίας της ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ.
Η θέση αυτή είναι καταρχήν σωστή, αλλά χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα
Κατά την άποψή μου, η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί ταυτόχρονα σε διπλωματικό, οικονομικό, ενεργειακό και αμυντικό επίπεδο.
Πρώτον: Να επιμείνει στην απόλυτη ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή η μετατροπή των διεθνών θαλάσσιων οδών σε αντικείμενο εκβιασμού ή επιβολής «διοδίων».
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη θέσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Ορμούζ ως βασική προτεραιότητα.
Δεύτερον: Να επιδιώξει ενεργότερο διπλωματικό ρόλο.
Η Ελλάδα, λόγω των σχέσεών της με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ, την Κύπρο, τις αραβικές χώρες αλλά και της συμμετοχής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα επικοινωνίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών είχε στις 14 Αυγούστου τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ιρανό ομόλογό του, στην οποία βρέθηκε στο επίκεντρο η ασφάλεια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ.
Τρίτον: Να προστατεύσει με κάθε δυνατό τρόπο την ελληνική ναυτιλία.
Χρειάζεται στενή συνεργασία Πολεμικού Ναυτικού, Λιμενικού Σώματος, Υπουργείου Ναυτιλίας και ναυτιλιακών εταιρειών, καθώς και συνεχής ενημέρωση των πλοίων που προσεγγίζουν την περιοχή.
Τέταρτον: Να προετοιμαστεί για παρατεταμένη ενεργειακή κρίση.
Δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι η κρίση θα λήξει σύντομα. Η Ευρώπη και η Ελλάδα πρέπει να διαθέτουν εναλλακτικές πηγές προμήθειας πετρελαίου και φυσικού αερίου, επαρκή αποθέματα και σχέδιο αντιμετώπισης μιας μεγάλης ενεργειακής αναταραχής.
Πέμπτον: Να ενισχύσει την αμυντική και ναυτική της παρουσία.
Η Ελλάδα δεν πρέπει να εμπλακεί σε πολεμικές επιχειρήσεις χωρίς σαφή διεθνή νομιμοποίηση και συγκεκριμένο σκοπό. Ωστόσο, πρέπει να είναι σε θέση να προστατεύσει τα συμφέροντά της και τα ελληνικά πλοία, εφόσον απαιτηθεί στο πλαίσιο διεθνών ή ευρωπαϊκών αποστολών.
Τι μπορεί να συμβεί από εδώ και πέρα;
Υπάρχουν τρία βασικά σενάρια.
Το πρώτο και καλύτερο: ΗΠΑ και Ιράν επανέρχονται σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις και επιτυγχάνεται συμφωνία που οδηγεί σε σταδιακό άνοιγμα του Ορμούζ και αποκλιμάκωση.
Υπάρχουν ακόμη διπλωματικές προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, ενώ το Ομάν έχει αναλάβει σημαντικό διαμεσολαβητικό ρόλο.
Το δεύτερο: Συνεχίζεται η σημερινή κατάσταση. Ο Ορμούζ παραμένει μερικώς ή ουσιαστικά κλειστός, οι επιθέσεις εναντίον πλοίων συνεχίζονται και οι τιμές ενέργειας παραμένουν υψηλές.
Αυτό είναι ίσως το πιθανότερο σενάριο βραχυπρόθεσμα.
Το τρίτο και χειρότερο: Η σύγκρουση κλιμακώνεται σε γενικευμένη περιφερειακή πολεμική αναμέτρηση, με επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, πλοία, βάσεις και υποδομές σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Σε μια τέτοια περίπτωση οι οικονομικές συνέπειες για ολόκληρη την Ευρώπη θα είναι πολύ σοβαρές.
Συμπεράσματα
Η σημερινή κρίση στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς ακόμη ένας πόλεμος μεταξύ δύο αντιπάλων.
Είναι ένας αγώνας για την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων, για την ενεργειακή ασφάλεια και, σε μεγάλο βαθμό, για τον έλεγχο των στρατηγικών θαλάσσιων δρόμων του πλανήτη.
Τα Στενά του Ορμούζ απέδειξαν για μία ακόμη φορά ότι μια στενή θαλάσσια δίοδος μπορεί να επηρεάσει την οικονομία ολόκληρου του κόσμου.
Για την Ελλάδα το μήνυμα είναι σαφές:
Δεν έχουμε την πολυτέλεια να παρακολουθούμε τις εξελίξεις από απόσταση.
Η Ελλάδα πρέπει να υπερασπιστεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, να προστατεύσει την εμπορική της ναυτιλία, να εξασφαλίσει ενεργειακές εναλλακτικές, να ενισχύσει τις διπλωματικές της σχέσεις και να αξιοποιήσει τη γεωστρατηγική της θέση.
Παράλληλα, πρέπει να διατηρήσει ισορροπίες. Η χώρα μας έχει συμφέρον να βρίσκεται κοντά στους συμμάχους της, αλλά δεν έχει κανένα συμφέρον να μετατραπεί σε μέρος μιας περιφερειακής σύγκρουσης που δεν μπορεί να ελέγξει.
Η κρίση αυτή μας διδάσκει κάτι ακόμη:
Η εθνική ασφάλεια σήμερα δεν εξαρτάται μόνο από τα όπλα και τις Ένοπλες Δυνάμεις. Εξαρτάται εξίσου από την ενέργεια, τη ναυτιλία, τις θαλάσσιες οδούς, τις διεθνείς συμμαχίες και την ικανότητα μιας χώρας να προβλέπει τις εξελίξεις.
Και η Ελλάδα, ως ναυτική και ενεργειακή πύλη της Ευρώπης προς την Ανατολική Μεσόγειο, οφείλει να είναι έτοιμη.
Η Μέση Ανατολή δεν είναι μακριά από την Ελλάδα. Ο Ορμούζ μπορεί να απέχει χιλιάδες χιλιόμετρα, αλλά οι συνέπειες μιας κρίσης εκεί μπορούν να φτάσουν πολύ γρήγορα στο σπίτι, στην οικονομία και στην εθνική μας ασφάλεια.