Γράφει ο Υποστράτηγος ε.α Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος Αντιπρόεδρος ΣΑΑΙΤΘ
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, καθώς μετά από μήνες συγκρούσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ιράν και Ισραήλ διαμορφώνεται ένα νέο πλαίσιο συμφωνίας που φιλοδοξεί να τερματίσει τον πόλεμο και να αποκαταστήσει μια σχετική σταθερότητα στην περιοχή. Ωστόσο, παρά τα θετικά μηνύματα που εκπέμπονται από την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, η εφαρμογή της συμφωνίας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες και αβεβαιότητες.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Η συμφωνία που ανακοινώθηκε στα μέσα Ιουνίου αποτελεί ουσιαστικά ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και περιλαμβάνει σειρά αμοιβαίων δεσμεύσεων. Μεταξύ των βασικών σημείων της είναι:
- Η παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
- Η επαναλειτουργία των θαλάσσιων οδών στον Περσικό Κόλπο και ιδιαίτερα στα Στενά του Ορμούζ.
- Η σταδιακή χαλάρωση μέρους των οικονομικών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.
- Η δέσμευση του Ιράν να περιορίσει και να αραιώσει τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.
- Η συνέχιση των διαπραγματεύσεων για μια συνολική και μόνιμη διευθέτηση του πυρηνικού ζητήματος.
Παράλληλα, η συμφωνία προβλέπει μηχανισμούς διεθνούς εποπτείας και προσφυγή σε διεθνείς οργανισμούς για την παρακολούθηση της εφαρμογής της.
Ο ρόλος του Ισραήλ
Το Ισραήλ υπήρξε ο καθοριστικός παράγοντας που οδήγησε στην κλιμάκωση της σύγκρουσης. Οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον ιρανικών στρατιωτικών και πυρηνικών εγκαταστάσεων αποτέλεσαν την αφετηρία μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης, στην οποία ενεπλάκησαν ενεργά και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει τη νέα συμφωνία με επιφυλάξεις. Η κυβέρνηση του Ισραήλ θεωρεί ότι το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικές δυνατότητες στον πυρηνικό τομέα και ανησυχεί ότι η άρση των κυρώσεων θα ενισχύσει οικονομικά το ιρανικό καθεστώς. Πολλοί Ισραηλινοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η συμφωνία δεν εξαλείφει οριστικά την ιρανική απειλή, αλλά απλώς την αναβάλλει.
Επιπλέον, οι πρόσφατες ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο και κατά της Χεζμπολάχ έχουν ήδη δημιουργήσει τριβές με την Τεχεράνη και απειλούν να υπονομεύσουν το κλίμα εμπιστοσύνης που απαιτείται για την επιτυχία της συμφωνίας.
Θα εφαρμοστεί η συμφωνία;
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η συμφωνία μπορεί να μετατραπεί από πολιτική διακήρυξη σε πραγματικότητα.
Τα θετικά στοιχεία είναι σημαντικά:
- Και οι δύο πλευρές έχουν υποστεί σοβαρό οικονομικό και στρατιωτικό κόστος.
- Η διεθνής κοινότητα στηρίζει μαζικά την αποκλιμάκωση.
- Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αποτελεί ζωτική ανάγκη για την παγκόσμια οικονομία.
- Οι ΗΠΑ επιθυμούν να αποφύγουν έναν μακροχρόνιο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Υπάρχουν όμως και σοβαρά εμπόδια:
- Παραμένει η βαθιά δυσπιστία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
- Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν έχει επιλυθεί οριστικά.
- Το Ισραήλ διατηρεί το δικαίωμα μονομερών στρατιωτικών ενεργειών εάν θεωρήσει ότι απειλείται η ασφάλειά του.
- Οι συγκρούσεις στον Λίβανο και η δράση της Χεζμπολάχ μπορούν ανά πάσα στιγμή να προκαλέσουν νέα κρίση.
Γεωπολιτική Εκτίμηση
Η πιθανότερη εξέλιξη είναι ότι η συμφωνία θα εφαρμοστεί μερικώς και σταδιακά κατά τους επόμενους μήνες. Δεν πρόκειται για μια οριστική ειρήνη αλλά για μια εύθραυστη ανακωχή, η οποία δίνει χρόνο στις εμπλεκόμενες πλευρές να επαναξιολογήσουν τις στρατηγικές τους.
Οι πιθανότητες πλήρους επιτυχίας μπορούν να εκτιμηθούν ως μέτριες, περίπου 50%-60%, ενώ το ενδεχόμενο νέας κρίσης παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. Η στάση του Ισραήλ θα αποτελέσει τον καθοριστικό παράγοντα. Εάν το Τελ Αβίβ θεωρήσει ότι το Ιράν εκμεταλλεύεται τη συμφωνία για να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές του δυνατότητες, δεν αποκλείεται να προχωρήσει σε νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις, γεγονός που θα μπορούσε να επαναφέρει την περιοχή σε τροχιά πολέμου.
Συμπέρασμα
Η νέα συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν αποτελεί αναμφίβολα τη σημαντικότερη διπλωματική εξέλιξη στη Μέση Ανατολή τα τελευταία χρόνια. Προσφέρει μια ευκαιρία αποκλιμάκωσης και οικονομικής ανάκαμψης, χωρίς όμως να εξαλείφει τις βαθύτερες αιτίες της αντιπαράθεσης. Το Ισραήλ παραμένει ο μεγάλος «άγνωστος Χ» της εξίσωσης, ενώ το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό σημείο τριβής.
Οι επόμενοι δύο έως τρεις μήνες θα αποδείξουν αν η περιοχή εισέρχεται σε μια νέα εποχή σχετικής σταθερότητας ή αν η σημερινή συμφωνία θα καταγραφεί απλώς ως μια προσωρινή ανάπαυλα πριν από έναν νέο κύκλο συγκρούσεων.