« Η μόνη ήτις ημπορεί να συγκινήση παντός Ελληνος την καρδίαν…»
Η φράση αυτή αναφέρεται στην επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821, η οποία, σύμφωνα με ιστορικές πηγές, θεωρούνταν η μοναδική στιγμή που μπορούσε να συγκινήσει κάθε Έλληνα, δείχνοντας την ανάκτηση της ελευθερίας. Χρησιμοποιήθηκε για να τονίσει τη σημασία της εθνικής εορτής κατά τα πρώτα οθωνικά χρόνια (1838-1843).
Η καθιέρωση της Εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου 1821 (Εθνική Παλιγγενεσία) έγινε με το Β.Δ. της 15/21 Μαρτίου 1838.
ΟΘΩΝ
Ελέω Θεού Βασιλεύς της Ελλάδος
Επί τη προτάσει της Ημετέρας επί των Εκκλησιαστικών κτλ. Γραμματείας,
θεωρήσαντες, ότι η ημέρα της 25ης Μαρτίου, λαμπρά καθ’ εαυτήν δια την εν αυτή τελουμένην εορτήν του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά δια την κατ’ αυτήν έναρξιν του περί Ανεξαρτησίας Αγώνος του Ελληνικού Έθνους, καθιερούμεν την ημέραν ταύτην εις το διηνεκές, ως ημέραν Εθνικής Εορτής.
Όθων
Εν Αθήναις τη 15 Μαρτίου 1938
Ο επί των Εκκλησιαστικών κ.τ.λ Γραμματέυς της Επικρατείας
Γ. Γλαράκης
Κατά πόσο θα έπρεπε να καθιερωθεί η 25η Μαρτίου ως Εθνική Επέτειος υπήρξαν και τότε και αργότερα πολλές συζητήσεις γιατί ο εθνικός αγώνας άρχισε με τις επιχειρήσεις στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας, στις 24 Φεβρουαρίου του 1821, τόπος όπου ο Αλέξανδρος Υψηλάντης κήρυξε την Επανάσταση δημοσιεύοντας την προκήρυξη «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδας». Ωστόσο τα γεγονότα εκείνα χαρακτηρίστηκαν, στην συλλογική συνείδηση και την ιστορία, σαν κάτι μεμονωμένο, κάτι σαν πρόλογος της Επανάστασης.
Στην Ελλάδα οι αψιμαχίες είχαν ξεκινήσει πριν από τις 25 Μαρτίου όπως καταγράφεται σε αλληλογραφία της Ολλανδικής Πρεσβείας στην Πάτρα, στις 23 Μαρτίου: «από φέτος έχει ξεσπάσει μια λανθάνουσα επικίνδυνη κατάσταση», και ότι «οι Έλληνες πήραν τα όπλα εναντίον του δυνάστη». ,Οι Μανιάτες κηρύξαν τον πόλεμο στις 17 Μαρτίου 1821.
Η επίσημη ανακήρυξη των επαναστατών σε ξένες κυβερνήσεις έγινε με την ανακήρυξη της «Μεσσηνιακής Γερουσίας» στις 25 Μαρτίου 1821.
Εκ μέρους του Αρχιστρατήγου των Σπαρτιατών στρατευμάτων Πέτρου Μαυρομιχάλη και της Μεσσηνιακής Γερουσίας της εν Καλαμάτα.
«…. Εις τοιαύτην όντες αθλίαν κατάστασιν, στερημένοι από όλα τα δίκαια μας, με μιαν γνώμην ομοφώνως απεφασίσαμεν να λάβωμεν τα όπλα και να ορμήσωμεν κατά των τυράννων. …»
Εν τω Σπαρτιατικώ στρατοπέδω Καλαμάτας, τη 25 Μαρτίου 1821
ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ
Ηγεμών και Αρχιστράτηγος
Και η ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΗ ΓΕΡΟΥΣΙΑ εν Καλαμάτα.
Ωστόσο, η ιδέα να καθιερωθεί η 25η Μαρτίου ως εθνική εορτή είχε δια-
τυπωθεί ήδη από το 1834, στο υπόμνημα που είχε συντάξει στα γαλλικά ο
Παναγιώτης Σούτσος και το οποίο είχε καταθέσει ως πρόταση για σχέδιο νόμου στον Όθωνα ο Ι. Κωλέττης με τίτλο «περί της καθιερώσεως εθνικών εορτών και δημόσιων αγώνων κατά το πρότυπο εκείνων της αρχαιότητας». Ο συντάκτης του Παναγιώτης Σούτσος δεν αναφερόταν στη θρησκευτική εορτή του ευαγγελισμού κατά την αιτιολόγηση της πρότασής του. Αφού έκανε μια ιστορική αναδρομή στο ξέσπασμα της επανάστασης στη Μολδοβλαχία και στη συνέχεια στην Αχαΐα, κατέληγε:
« Η φωτιά της επανάστασης που ξέσπασε έκαψε την Πάτρα στις 22 του ίδιου
μήνα [Μαρτίου] και στις 25 ολόκληρη την Πελοπόννησο. Η 25 Μαρτίου
πρέπει λοιπόν να θεωρηθεί ως η μέρα της νέας εποχής, …»
Η συνειρμική σύνδεση με τον ευαγγελισμό της Θεοτόκου συντελέστηκε προφανώς κάποια στιγμή στα χρόνια που ακολούθησαν, έτσι ώστε να ενσωματωθεί τελικά στο Β.Δ. της καθιέρωσης της εθνικής επετείου. Ενδεχομένως, η θρησκευτική χροιά οφείλεται πέραν των άλλων και στο γεγονός ότι
το διάταγμα υπογράφεται από τον Γραμματέα επί των εσωτερικών και επί των εκκλησιαστικών και της δημοσίου εκπαιδεύσεως Γεώργιο Γλαράκη.
Στις 19 Μαρτίου 1938 η εφημερίδα Φήμη Αθηνών έγραφε «… Η 25 Μαρτίου εις το διηνεκές καθιερώθη δια Β.Δ. ως εθνική τελετή, και ελπίζομεν , ότι οι Έλληνες αναζωπυρόμενοι από το αίσθημα εκείνο του αδόλου πατριωτισμού, το οποίον τους εμψύχωνε κατά την Αγίαν εκείνην ημέραν του 1821 θέλουσιν εορτάσει παντού την εθνικήν τοιαύτην εορτήν με κομψότητα και φιλοκαλίαν…»
Έτσι στις 25 Μαρτίου 1838, εικοσιένα κανονιοβολισμοί ανήγγειλαν στους
κατοίκους της Αθήνας ότι γιόρταζαν την πρώτη τους εθνική γιορτή, βάσει του Β.Δ.
που είχε εκδοθεί λίγες μέρες πριν. Ο βασιλιάς Όθων και η Βασίλισσα Αμαλία έφθασαν με άμαξα από το παλάτι στην εκκλησία της Αγίας Ειρήνης, όπου παρακολούθησαν τη δοξολογία μαζί με τις πολιτικές και στρατιωτικές αρχές της χώρας, τους ξένους διπλωμάτες, όλες τις συντεχνίες και πλήθος λαού. Στους δρόμους από όπου πέρασε η βασιλική πομπή είχε παραταχθεί η ένοπλη φρουρά της πόλης, ενώ πλήθος κόσμου ζητωκραύγαζε.
Παρ’ όλο που η εθνική επέτειος είχε καθιερωθεί «κατά κοινήν του έθνους ευχήν», η εορταστική διάθεση σκιαζόταν από τον πολιτικό αναβρασμό. Γράφει η εφημερίδα Αθηνά, στις 26 Μαρτίου 1938:
«…Είναι τω όντι περίεργον να παρατηρήση τις, αφ’ ενός μέρους, πόση χαρά διεχύθη έξαφνα σήμερον εις τας καρδίας και τα πρόσωπα όλων των Ελλήνων, πόσον συναισθάνονται το σοβαρόν και μεγαλεπήβολον του επιχειρήματος των και πάλιν αφ’ ετέρου , πόσον έξαφνα τους βλέπει τις από της ευθυμίας να μεταβαίνουν εις την σύννοιαν, ενθυμούμενοι τους κινδύνους τους οποίους υπέφεραν υπέρ της αγίας ελευθερίας μας και τα σφάγια τα οποία επρόσφεραν εις τον ιερόν αυτής βωμόν. …
Και πόσην επισημότητα ήθελε δώσει η εορτή αύτη εις την Ελλάδα και εις όλον τον φωτισμένον κόσμον, εάν, μαζί με τον Ευαγγελισμόν της Θεοτόκου, της φανερώσεως του απ’ αιώνος μυστηρίου, της εθνεγέρσεως μας και τα λοιπά, επανηγυρίζετο και η καθίδρυσις του συντάγματός μας, η στερέωσις της ελευθερίας μας αυτής εις την κοινωνίαν μας. …»
Στα χρόνια που θα ακολουθήσουν μέχρι το 1843, ο εορτασμός της 25ης Μαρτίου δεν θα είναι ομόψυχος αλλά, αντίθετα, θα αποτελέσει αντικείμενο αντίπαλων εορτασμών και αντιπολιτευτικών εκδηλώσεων.
Το 1975 ο εορτασμός περιείχε μια καινοτομία, την στρατιωτική παρέλαση. Μέχρι τότε ήταν «παρών» παρατεταγμένος στους δρόμους απ’ όπου θα περνούσε η βασιλική πομπή. Το 1875 , για πρώτη φορά, ο στρατός με την στρατιωτική μπάντα να προηγείται, παρέλασε μπροστά στα ανάκτορα όπου στέκονταν ο Βασιλιάς και η βασιλική οικογένεια, ο Πρωθυπουργός και το Υπουργικό Συμβούλιο. Η πρώτη αναφορά για μαθητική παρέλαση σε εορτασμό εθνικής επετείου τοποθετείται μόλις το 1899.
Με δεδομένο ότι η αστρονομική άνοιξη αρχίζει με την εαρινή ισημερία, συνήθως στις 20 Μαρτίου η κοντά σε αυτήν, η εφημερίδα ΦΩΣ Θεσσαλονίκης, γράφει στις 25 Μαρτίου 1950: «ΠΩΣ ΚΑΘΙΕΡΩΘΗ Η ΤΡΙΠΛΗ ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ, ΤΟ ΕΤΟΣ 1938. … Την ψυχήν όλων εγέμιζεν αισιοδοξίαν και πίστιν ο τριπλούς συνδυασμός: της αναπλάσεως της ανθρωπότητος δια του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, της ανανέωσης της φύσεως που έρχεται με την άνοιξιν και της αναστάσεως του Γένους. …»
ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΠΑΤΡΙΔΑ, ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΕΛΛΑΔΑ
Ρωμανίδης Νεοφ. Θεόδωρος
Εφ. Ανθυπίλαρχος
Πηγές
– Γιορτάζοντας το Έθνος: εθνικές επέτειοι στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα, Χριστίνα Κουλούρη
-Διαδίκτυο
-Εφημερίδες εποχής