Γράφει ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος
Η πραγματικότητα πέρα από τις ειρωνείες και την πολιτική εκμετάλλευση
Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026, να εγκρίνει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019 αποτελεί αναμφίβολα μια σοβαρή γεωπολιτική εξέλιξη, η οποία επιβάλλει στην Ελλάδα αυξημένη επαγρύπνηση και συγκεκριμένες διπλωματικές πρωτοβουλίες.
Δεν αποτελεί, όμως, αφορμή για εθνική ηττοπάθεια, ούτε δικαιολογεί την ισοπεδωτική άποψη ότι «οι Λίβυοι μας έπιασαν στον ύπνο» και ότι «πήγαν στράφι όλα αυτά τα χρόνια της ελληνικής διπλωματίας».
Η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται με ειρωνείες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά με βάση τα πραγματικά γεγονότα, το Διεθνές Δίκαιο και τα αποτελέσματα των διπλωματικών ενεργειών.
1. Τι πραγματικά συνέβη;
Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019 από την τότε κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης, με την υποστήριξη της Τουρκίας, σε μια περίοδο εμφυλίου πολέμου και έντονης πολιτικής και στρατιωτικής αντιπαράθεσης στη χώρα.
Η Ανατολική Λιβύη, υπό την επιρροή του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, είχε απορρίψει το Μνημόνιο και είχε αντιταχθεί στην τουρκική πολιτική. Η πρόσφατη απόφαση ανατρέπει αυτή τη στάση και αποκαλύπτει τη μεταβολή των συσχετισμών και των συμφερόντων στην περιοχή.
Το γεγονός αυτό είναι σοβαρό και δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Αποτελεί, όμως, πολιτική εξέλιξη στη Λιβύη και όχι αυτομάτως μεταβολή των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να εδραιώσει την παρουσία και την επιρροή της στη Λιβύη, αξιοποιώντας στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά μέσα. Η προσέγγιση και της ανατολικής λιβυκής πλευράς εντάσσεται σε αυτή τη στρατηγική.
2. Είναι, λοιπόν, νόμιμο το Μνημόνιο επειδή το ενέκρινε και η Ανατολική Λιβύη;
Όχι. Μια κοινοβουλευτική απόφαση δεν μπορεί από μόνη της να καταστήσει νόμιμη μια διεθνή συμφωνία που προσκρούει στο Διεθνές Δίκαιο.
Η ελληνική θέση είναι σαφής: το Μνημόνιο παραβιάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών και παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες. Η γεωγραφία δεν αλλάζει με πολιτικές αποφάσεις, ούτε η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και τα υπόλοιπα ελληνικά νησιά εξαφανίζονται από τον χάρτη επειδή το επιθυμεί η Άγκυρα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε στις 21 Οκτωβρίου 2026 ότι το Μνημόνιο δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας, προσβάλλει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τους.
Αυτό αποτελεί ουσιαστικό διπλωματικό και πολιτικό στήριγμα για την Ελλάδα. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ο κίνδυνος εξαφανίζεται. Η Τουρκία μπορεί να συνεχίσει να επικαλείται το Μνημόνιο για να προωθεί τις διεκδικήσεις της και να δημιουργεί τετελεσμένα σε πολιτικό και επιχειρησιακό επίπεδο.
3. Πήγαν στράφι όλα αυτά τα χρόνια της ελληνικής διπλωματίας;
Αυτός ο ισχυρισμός δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Η Ελλάδα έχει συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο και υφαλοκρηπίδας με την Ιταλία, στηριζόμενη στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Έχει ενισχύσει τη συνεργασία της με ευρωπαϊκές χώρες και περιφερειακούς εταίρους και έχει επανειλημμένα αναδείξει τη νομική ανεπάρκεια του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Αυτές οι ενέργειες δεν ακυρώνονται από την πρόσφατη απόφαση της λιβυκής Βουλής.
Από την άλλη πλευρά, η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει ένα πραγματικό πρόβλημα: η Ελλάδα δεν κατόρθωσε να αποτρέψει την προσέγγιση της ανατολικής λιβυκής πλευράς με την Τουρκία. Είναι θεμιτό, επομένως, να ζητούνται εξηγήσεις για τις διπλωματικές επαφές, τις εκτιμήσεις και τις πρωτοβουλίες που προηγήθηκαν.
Η σοβαρή κριτική, όμως, προϋποθέτει στοιχεία και όχι συνθήματα. Ούτε η συνολική ακύρωση της ελληνικής διπλωματίας είναι τεκμηριωμένη ούτε η άκριτη διαβεβαίωση ότι όλα εξελίχθηκαν όπως έπρεπε εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα.
4. Τι πρέπει να κάνει τώρα η Ελλάδα;
Η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε ανακοινώσεις και διακηρύξεις. Απαιτείται μια συνεκτική στρατηγική:
• Διπλωματική κινητοποίηση: Συστηματικές επαφές με τη Βουλή και τις πολιτικές δυνάμεις της Λιβύης, τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, ώστε να καταστεί σαφές ότι η συνεργασία με την Τουρκία δεν μπορεί να θεμελιωθεί εις βάρος των ελληνικών δικαιωμάτων.
• Ευρωπαϊκή και διεθνής στήριξη: Συντονισμός με την ΕΕ, την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς εταίρους, καθώς και αξιοποίηση των αρμόδιων διεθνών οργανισμών.
• Νομική και επιχειρησιακή προετοιμασία: Συνεχής τεκμηρίωση των ελληνικών θέσεων, προστασία των νόμιμων δραστηριοτήτων στις θαλάσσιες ζώνες μας και ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενη πρόκληση.
• Σταθερή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο: Προώθηση των ενεργειακών και διασυνδετικών έργων, με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και αποφασιστική αντιμετώπιση κάθε απόπειρας δημιουργίας τετελεσμένων.
5. Η εθνική ευθύνη πάνω από τις κομματικές αντιπαραθέσεις
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να μετατρέπει κάθε δυσμενή εξέλιξη σε πεδίο εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Η κριτική προς την κυβέρνηση και τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη είναι θεμιτή και αναγκαία σε μια δημοκρατία. Πρέπει, όμως, να στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα, να εξετάζει τις ευθύνες όπου υπάρχουν και να προτείνει συγκεκριμένες λύσεις.
Δεν ωφελεί ούτε η ειρωνεία ούτε η κινδυνολογία. Δεν ωφελεί, όμως, ούτε ο εφησυχασμός.
Η εθνική εξωτερική πολιτική απαιτεί συνέχεια, στρατηγική σκέψη, έγκαιρη πρόβλεψη των εξελίξεων και αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων.
Η Ελλάδα οφείλει να διδαχθεί από την εξέλιξη αυτή, να διορθώσει τυχόν αστοχίες και να ενισχύσει τη διπλωματική της παρουσία. Όχι να παραδοθεί στην απογοήτευση, αλλά ούτε και να αρκεστεί σε θριαμβολογίες.
Η ιστορία διδάσκει ότι τα εθνικά συμφέροντα δεν διασφαλίζονται με κραυγές, αλλά με γνώση, προετοιμασία, συμμαχίες και σταθερή προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο.
Η πατρίδα μας χρειάζεται λιγότερη μικροκομματική εκμετάλλευση, περισσότερη σοβαρότητα και μια εθνική στρατηγική με διάρκεια και συνέπεια.
Γιατί η υπεράσπιση της Ελλάδας είναι ευθύνη όλων μας.
Σημείωση τεκμηρίωσης
Το άρθρο βασίζεται στις ανακοινώσεις του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 20–21 Οκτωβρίου 2026, καθώς και στις πρόσφατες πληροφορίες για τη μεταστροφή της ανατολικής λιβυκής πλευράς.