Γράφει Ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόουλος Αντιπρόεδρος ΣΑΑΙΤΘ
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ολοκληρώθηκε σε μία από τις πλέον κρίσιμες περιόδους της μεταψυχροπολεμικής εποχής. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, η κρίση στη Μέση Ανατολή παραμένει ενεργή, η αντιπαράθεση με τη Ρωσία αποκτά πλέον μακροχρόνια χαρακτηριστικά και η Κίνα εξελίσσεται σε στρατηγικό ανταγωνιστή της Δύσης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Συμμαχία επιδίωξε να εκπέμψει μήνυμα ενότητας, αποφεύγοντας τις δημόσιες αντιπαραθέσεις που είχαν χαρακτηρίσει προηγούμενες Συνόδους. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το ΝΑΤΟ εισέρχεται σε μια νέα φάση, με σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών, ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και διατήρηση της πλήρους πολιτικής και στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία. Οι ηγέτες επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους στο Άρθρο 5, ανακοίνωσαν νέες επενδύσεις σε αμυντικές δυνατότητες, μη επανδρωμένα συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη και υποδομές καυσίμων, ενώ δεσμεύθηκαν για νέα πολυετή στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία.
Η Τουρκία: Ο μεγάλος διπλωματικός ωφελημένος
Αναμφισβήτητα, η χώρα που αποκόμισε τα μεγαλύτερα πολιτικά οφέλη είναι η Τουρκία.
Η φιλοξενία της Συνόδου στην Άγκυρα επέτρεψε στον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εμφανισθεί ως αναντικατάστατος παράγοντας της ευρωατλαντικής ασφάλειας. Η Τουρκία αξιοποίησε τη γεωγραφική της θέση, τον ισχυρό στρατό της, την αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και τον ρόλο της στις κρίσεις της Μέσης Ανατολής και της Μαύρης Θάλασσας για να ενισχύσει τη διεθνή της εικόνα.
Παρά τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν με αρκετούς συμμάχους, ουδείς αμφισβητεί πλέον ότι η Άγκυρα αποτελεί βασικό κρίκο της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Η τουρκική ηγεσία επιδιώκει να μετατρέψει αυτή τη στρατηγική σημασία σε πολιτικά και εξοπλιστικά ανταλλάγματα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η αναβάθμιση της αμυντικής συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και η ευρύτερη συμμετοχή της στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες
Παρά τις αρχικές εντάσεις, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ολοκλήρωσε τη Σύνοδο δηλώνοντας ότι η Συμμαχία παραμένει ενωμένη. Παράλληλα, υποστήριξε την περαιτέρω ενίσχυση της αεράμυνας της Ουκρανίας και διατήρησε τη δέσμευση των ΗΠΑ στο Άρθρο 5, καθησυχάζοντας αρκετούς Ευρωπαίους συμμάχους.
Οι μεγάλοι κερδισμένοι
Η αποτίμηση οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κερδισμένοι της Συνόδου είναι:
- Το ΝΑΤΟ, το οποίο απέδειξε ότι διατηρεί τη συνοχή του.
- Η Τουρκία, που ενίσχυσε το διεθνές της κύρος.
- Η αμερικανική αμυντική βιομηχανία, καθώς αναμένονται νέες μεγάλες παραγγελίες.
- Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, λόγω της σημαντικής αύξησης των εξοπλιστικών προγραμμάτων.
- Η Ουκρανία, η οποία εξασφάλισε νέα πολυετή στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη.
Ποιοι δεν πέτυχαν πλήρως τους στόχους τους
Αν και δεν υπάρχουν καθαροί “ηττημένοι”, ορισμένοι παράγοντες δεν πέτυχαν όλους τους στόχους τους.
Η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια Συμμαχία που όχι μόνο δεν παρουσιάζει σημάδια διάσπασης αλλά αυξάνει τις στρατιωτικές της δυνατότητες και τη βοήθεια προς την Ουκρανία.
Παράλληλα, αρκετά ευρωπαϊκά κράτη εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές δημοσιονομικές δυσκολίες στην προσπάθεια υλοποίησης των ιδιαίτερα υψηλών αμυντικών δαπανών που έχουν συμφωνηθεί.
Η θέση της Ελλάδας
Η Ελλάδα διατήρησε σταθερή και αξιόπιστη στάση υπέρ της Συμμαχίας και της συλλογικής ασφάλειας. Ωστόσο, είναι εμφανές ότι η διεθνής συγκυρία ευνοεί την αναβάθμιση του γεωπολιτικού ρόλου της Τουρκίας.
Η Αθήνα απέφυγε οποιαδήποτε μετωπική αντιπαράθεση κατά τη διάρκεια της Συνόδου, επιλέγοντας χαμηλούς τόνους και εστιάζοντας στη διατήρηση της συνοχής της Συμμαχίας. Η επιλογή αυτή θεωρείται διπλωματικά ορθή, αλλά δεν αναιρεί την ανάγκη διαρκούς επαγρύπνησης.
Η ελληνική πλευρά οφείλει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις που αφορούν:
- την πιθανή επανένταξη της Τουρκίας σε προηγμένα δυτικά εξοπλιστικά προγράμματα,
- τη συνεχή ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας,
- την αυξανόμενη επιρροή της Άγκυρας στις ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες,
- και τη διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Συμπεράσματα
Η Σύνοδος της Άγκυρας δεν μεταβάλλει άμεσα τους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή. Ωστόσο, επιβεβαιώνει μία νέα πραγματικότητα: η Τουρκία καθίσταται ολοένα σημαντικότερος στρατηγικός εταίρος της Δύσης, γεγονός που αυξάνει τη διπλωματική της επιρροή.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι η αντίδραση αλλά η στρατηγική προσαρμογή. Η χώρα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα: υψηλό επίπεδο αξιοπιστίας, ισχυρές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία, συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναβαθμισμένες Ένοπλες Δυνάμεις και κομβική γεωγραφική θέση.
Η νέα εποχή απαιτεί διαρκή ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος, επιτάχυνση της ανάπτυξης της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και ενεργότερη διπλωματική παρουσία. Μόνον έτσι η Ελλάδα θα μπορέσει να διατηρήσει τον στρατηγικό της ρόλο σε ένα διεθνές περιβάλλον που μεταβάλλεται με ταχύτητα και αυξανόμενη πολυπλοκότητα.