Γράφει ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος Αντιπρόεδρος ΣΑΙΤΘ
Από την Κλασική Εκτίμηση Καταστάσεως στην Ψηφιακή Υποστήριξη της Απόφασης
Ο Αξιωματικός των Τεθωρακισμένων, ήδη από τα πρώτα του βήματα στις Στρατιωτικές Σχολές, διδάσκεται ότι καμία επιχείρηση δεν σχεδιάζεται χωρίς προηγουμένως να έχει πραγματοποιηθεί μία ολοκληρωμένη Εκτίμηση Καταστάσεως.
Η ανάλυση της αποστολής, η αξιολόγηση του εχθρού, του εδάφους, των φίλιων δυνάμεων, του χρόνου και των δυνατοτήτων υποστήριξης αποτελούσαν πάντοτε τη βάση για τη διαμόρφωση των Τρόπων Ενεργείας και τελικά για τη λήψη της ορθής αποφάσεως από τον Διοικητή.
Για δεκαετίες, αυτή η διαδικασία στηριζόταν κυρίως:
- στην εμπειρία,
- στη στρατιωτική παιδεία,
- στην επιχειρησιακή κρίση,
- και στην ικανότητα του επιτελείου να επεξεργάζεται μεγάλους όγκους πληροφοριών υπό πίεση χρόνου.
Σήμερα όμως, η εμφάνιση και η ταχύτατη εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence – AI) εισάγει μια νέα διάσταση στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Δεν αντικαθιστά τον Διοικητή. Δεν καταργεί την ανθρώπινη κρίση.
Αλλά μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο συλλέγονται, αναλύονται και αξιολογούνται τα δεδομένα του πεδίου μάχης.
Η Εκτίμηση Καταστάσεως στην Ψηφιακή Εποχή
Η παραδοσιακή διαδικασία της Εκτίμησης Καταστάσεως απαιτούσε:
- συλλογή πληροφοριών,
- σύνθεση στοιχείων,
- συγκρίσεις,
- υπολογισμούς,
- και διατύπωση πιθανών εξελίξεων.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη υπεισέρχεται ακριβώς σε αυτό το σημείο:
στην ικανότητα επεξεργασίας τεράστιου όγκου πληροφοριών σε ελάχιστο χρόνο.
Στο σύγχρονο πεδίο επιχειρήσεων, τα δεδομένα προέρχονται συνεχώς από:
- δορυφόρους,
- UAVs και drones,
- αισθητήρες μάχης,
- ραντάρ,
- συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου,
- δίκτυα επικοινωνιών,
- ακόμα και από ανοιχτές πηγές πληροφοριών.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος και το κλασικό επιτελείο αδυνατούν πλέον να επεξεργαστούν μόνοι τους αυτή την πλημμυρίδα δεδομένων με την απαιτούμενη ταχύτητα.
Η AI λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος του επιτελείου.
Η Συμβολή της AI στους Τρόπους Ενεργείας
Στις Σχολές μάθαμε ότι κάθε αποστολή οδηγεί σε ανάπτυξη πιθανών Τρόπων Ενεργείας (Courses of Action – COA).
Η επιλογή του καταλληλότερου απαιτούσε συγκρίσεις πλεονεκτημάτων, μειονεκτημάτων, κινδύνων και πιθανοτήτων επιτυχίας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί πλέον:
- να δημιουργεί εναλλακτικά σενάρια επιχειρήσεων,
- να προσομοιώνει την αντίδραση του αντιπάλου,
- να εκτιμά πιθανότητες επιτυχίας,
- να υπολογίζει απώλειες,
- να προβλέπει σημεία κρίσης,
- και να αξιολογεί τη βιωσιμότητα της επιμελητείας.
Με άλλα λόγια, παρέχει στον Διοικητή ένα «ψηφιακό πολεμικό παίγνιο» σε πραγματικό χρόνο.
Στις επιχειρήσεις Τεθωρακισμένων αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, διότι:
- η ταχύτητα,
- η ευελιξία,
- ο συγχρονισμός,
- και η εκμετάλλευση του χρόνου
αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες επιτυχίας.
Ένα σύστημα AI μπορεί να υποδείξει:
- τις πιθανότερες εχθρικές αντιαρματικές ενέδρες,
- τους πλέον κατάλληλους άξονες προελάσεως,
- περιοχές περιορισμένης κινητικότητας,
- ή ακόμα και την ιδανική χρονική στιγμή εκδήλωσης της επίθεσης.
Η AI στις Φάσεις του Αγώνα
Στην Άμυνα
Η AI μπορεί:
- να αναγνωρίζει έγκαιρα συγκεντρώσεις εχθρικών δυνάμεων,
- να προβλέπει κύριες κατευθύνσεις ενεργείας,
- να προτείνει αναδιάταξη εφεδρειών,
- και να βελτιστοποιεί τη διάταξη αντιαρματικών μέσων.
Στην Επίθεση
Μπορεί:
- να υπολογίζει ταχύτερους άξονες κινήσεως,
- να συντονίζει πυρά και ελιγμό,
- να συγχρονίζει μη επανδρωμένα μέσα,
- και να υποστηρίζει τη διατήρηση του ρυθμού επιχειρήσεων.
Στην Επιβράδυνση
Η AI μπορεί να αξιολογεί:
- ποια σημεία πρέπει να κρατηθούν,
- πότε πρέπει να γίνει απαγκίστρωση,
- και πώς θα επιτευχθεί η μέγιστη φθορά του αντιπάλου με το μικρότερο δυνατό κόστος.
Ο Κίνδυνος της Υπερεξάρτησης
Παρά τα τεράστια πλεονεκτήματα, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι αλάνθαστη.
Η μάχη παραμένει ανθρώπινη δραστηριότητα.
Ο φόβος, το ηθικό, η τόλμη, η πρωτοβουλία, η έμπνευση και η ηγεσία δεν μπορούν να αντικατασταθούν από αλγορίθμους.
Η AI λειτουργεί με βάση:
- δεδομένα,
- πιθανότητες,
- και μαθηματικά μοντέλα.
Ο πόλεμος όμως συχνά ανατρέπει τη λογική των μοντέλων.
Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα όπου η αποφασιστικότητα του ανθρώπου υπερίσχυσε της αριθμητικής υπεροχής ή της τεχνολογικής ανωτερότητας.
Επιπλέον, τα συστήματα AI είναι ευάλωτα:
- σε κυβερνοεπιθέσεις,
- σε παραπλάνηση,
- σε αλλοίωση δεδομένων,
- και σε ηλεκτρονικό πόλεμο.
Επομένως, ο Διοικητής δεν πρέπει να μετατρέπεται σε παθητικό αποδέκτη εισηγήσεων μηχανών.
Οφείλει να παραμένει ο τελικός κριτής και φορέας της αποφάσεως.
Το Μέλλον του Επιτελούς Αξιωματικού
Η νέα εποχή απαιτεί έναν διαφορετικό τύπο στελέχους.
Ο αυριανός Επιτελής:
- δεν θα αρκεί να γνωρίζει μόνο τακτική και επιχειρησιακή τέχνη,
- αλλά θα πρέπει να κατανοεί:
- συστήματα δεδομένων,
- κυβερνοχώρο,
- αλγορίθμους,
- δίκτυα αισθητήρων,
- και διαχείριση πληροφοριών.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν καταργεί την κλασική στρατιωτική σκέψη.
Αντίθετα, την καθιστά ακόμη πιο αναγκαία, διότι μόνο ο σωστά εκπαιδευμένος Αξιωματικός μπορεί να αξιολογήσει πότε η μηχανή έχει δίκιο και πότε σφάλει.
Επίλογος
Από τις αίθουσες των Στρατιωτικών Σχολών, όπου μαθαίναμε να σχεδιάζουμε επιχειρήσεις με χάρτες, διαφάνειες και χειρόγραφες εκτιμήσεις καταστάσεως, περάσαμε πλέον στην εποχή των ψηφιακών επιχειρησιακών δικτύων και της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όμως η ουσία της στρατιωτικής ηγεσίας παραμένει αναλλοίωτη.
Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει ταχύτερη πληροφόρηση και ακριβέστερη ανάλυση.
Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει:
- τη στρατιωτική διαίσθηση,
- την εμπειρία,
- την ευθύνη της αποφάσεως,
- και κυρίως τον ηγέτη που εμπνέει τους άνδρες του στη μάχη.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί πλέον ένα νέο ισχυρό όπλο.
Το αποτέλεσμα όμως θα συνεχίσει να εξαρτάται από εκείνον που το χειρίζεται.