Γράφει Ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος Αντιπρόεδρος ΣΑΙΤΘ
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών μεταξύ του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών και του Προέδρου της Κίνας, ο Πρόεδρος ΣΙ χρησιμοποίησε τον όρο «Η Παγίδα του Θουκυδίδη». Ας δούμε λοιπόν τι σημαίνει αυτός ο όρος και γιατί τον χρησιμοποίησε ο Κινέζος Πρόεδρος.
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» είναι ένας όρος της σύγχρονης γεωπολιτικής και στρατηγικής θεωρίας, που περιγράφει τον κίνδυνο πολέμου όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια ήδη κυρίαρχη δύναμη.
Ο όρος προέρχεται από τον αρχαίο Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη, ο οποίος στο έργο του για τον Πελοποννησιακός Πόλεμο έγραψε τη γνωστή φράση:
«Η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που προκάλεσε στη Σπάρτη κατέστησαν τον πόλεμο αναπόφευκτο».
Τι σημαίνει πρακτικά
Η θεωρία λέει ότι:
- όταν ένα κράτος ανεβαίνει γρήγορα σε ισχύ (οικονομική, στρατιωτική, τεχνολογική),
- η κυρίαρχη δύναμη αισθάνεται ότι απειλείται,
- δημιουργούνται φόβος, καχυποψία, εξοπλισμοί και ανταγωνισμός,
- και τελικά μπορεί να προκύψει σύγκρουση, ακόμη και αν καμία πλευρά δεν επιθυμεί πραγματικά πόλεμο.
Δεν είναι δηλαδή μόνο θέμα επιθετικότητας, αλλά κυρίως:
- ανασφάλειας,
- λανθασμένων υπολογισμών,
- και δυναμικής ισχύος.
Η σύγχρονη χρήση του όρου
Τον όρο έκανε ιδιαίτερα γνωστό ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Graham Allison, κυρίως με το βιβλίο του Destined for War.
Ο Allison μελέτησε ιστορικές περιπτώσεις όπου:
- μία ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε μία κατεστημένη,
- και διαπίστωσε ότι πολλές φορές αυτό οδήγησε σε πόλεμο.
Το βασικό σύγχρονο παράδειγμα
Σήμερα ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως για τις σχέσεις:
- Ηνωμένες Πολιτείες
- και Κίνα.
Η Κίνα:
- αυξάνει θεαματικά την οικονομική και στρατιωτική της ισχύ,
- επεκτείνει την επιρροή της,
- διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο διεθνώς.
Οι ΗΠΑ:
- βλέπουν ότι αμφισβητείται η παγκόσμια πρωτοκαθεδρία τους,
- ενισχύουν συμμαχίες και στρατιωτική παρουσία,
- προσπαθούν να περιορίσουν την κινεζική επιρροή.
Πολλοί αναλυτές φοβούνται ότι αυτή η αντιπαράθεση μπορεί να εξελιχθεί σε μορφή «παγίδας του Θουκυδίδη».
Είναι ο πόλεμος αναπόφευκτος;
Όχι. Η θεωρία δεν λέει ότι ο πόλεμος είναι βέβαιος. Λέει ότι ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά.
Η αποφυγή της παγίδας απαιτεί:
- στρατηγική ψυχραιμία,
- διπλωματία,
- μηχανισμούς επικοινωνίας,
- ισορροπία αποτροπής,
- και σωστή διαχείριση κρίσεων.
Γιατί η θεωρία είναι σημαντική
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» διδάσκεται σήμερα:
- στις στρατιωτικές σχολές,
- στις σχολές διεθνών σχέσεων,
- και στα επιτελεία στρατηγικού σχεδιασμού,
διότι βοηθά στην κατανόηση:
- της μετάβασης ισχύος,
- της γεωπολιτικής αστάθειας,
- και των αιτίων μεγάλων πολέμων στην ιστορία.
Ιδιαίτερα στο σύγχρονο περιβάλλον πολλαπλών κρίσεων, η θεωρία αυτή θεωρείται εξαιρετικά επίκαιρη.