Η αποτροπή, το Διεθνές Δίκαιο, η ισχυρή άμυνα και οι στρατηγικές συμμαχίες ως πυλώνες αντιμετώπισης της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής.
Γράφει ο Υποστράτηγος ε.α. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος
Η τουρκική θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) δεν αποτελεί απλώς μια
θεωρητική γεωπολιτική προσέγγιση της Άγκυρας. Συνιστά ένα ευρύτερο στρατηγικό
δόγμα, μέσω του οποίου η Τουρκία επιδιώκει να διευρύνει την πολιτική και
στρατιωτική της επιρροή στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μαύρη
Θάλασσα, προβάλλοντας διεκδικήσεις που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά
δικαιώματα.
Η Ελλάδα βρίσκεται, επομένως, αντιμέτωπη με μια μακροπρόθεσμη πρόκληση, η
οποία δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί με αποσπασματικές αντιδράσεις ή μόνο με
διπλωματικές διαμαρτυρίες. Απαιτείται ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική, με
συνέχεια, αποφασιστικότητα και σαφείς στόχους.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι: Με ποιον τρόπο μπορεί η Ελλάδα να ανασχέσει τη
«Γαλάζια Πατρίδα» και να αποτρέψει την εμπέδωση των τουρκικών αναθεωρητικών
επιδιώξεων;
- Ισχυρή αποτρεπτική δύναμη – Η πρώτη προϋπόθεση
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της τουρκικής στρατηγικής προϋποθέτει Ένοπλες
Δυνάμεις ικανές να αποτρέψουν κάθε απόπειρα αμφισβήτησης της ελληνικής
κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η αποτροπή δεν στηρίζεται μόνο στον αριθμό των οπλικών συστημάτων, αλλά
κυρίως στην ποιότητα, στην επιχειρησιακή ετοιμότητα, στην τεχνολογική υπεροχή και
στη δυνατότητα άμεσης αντίδρασης.
Ειδικότερα, απαιτούνται:
Πολεμικό Ναυτικό: Ενίσχυση του στόλου με σύγχρονες φρεγάτες, όπως οι
Belharra, υποβρύχια, σύγχρονα ανθυποβρυχιακά μέσα και συστήματα
επιτήρησης του θαλάσσιου χώρου.
Πολεμική Αεροπορία: Αξιοποίηση των Rafale, αναβάθμιση των F-16 σε Viper
και ένταξη των F-35, με έμφαση στη δικτυοκεντρική επιχειρησιακή λειτουργία.
Αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα: Δημιουργία ολοκληρωμένης
πολυεπίπεδης προστασίας κρίσιμων υποδομών, νησιών και στρατηγικών
εγκαταστάσεων.
Νησιωτική άμυνα: Ενίσχυση της επιτήρησης, των μέσων ταχείας αντίδρασης
και των δυνατοτήτων αντιμετώπισης μη επανδρωμένων συστημάτων.
Παράλληλα, η εγχώρια αμυντική βιομηχανία πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο
στην παραγωγή, στη συντήρηση και στην τεχνολογική υποστήριξη των Ενόπλων
Δυνάμεων.
Η Ελλάδα δεν επιδιώκει στρατιωτική αναμέτρηση. Επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι
οποιαδήποτε απόπειρα επιβολής τετελεσμένων θα έχει δυσανάλογο κόστος για
εκείνον που θα την επιχειρήσει.
2. Ενεργητική διπλωματία και αξιοποίηση του Διεθνούς
Δικαίου
Το δεύτερο βασικό όπλο της Ελλάδας είναι το Διεθνές Δίκαιο και ιδιαίτερα η Σύμβαση
του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει και δεν έχει κυρώσει τη συγκεκριμένη Σύμβαση. Αυτό,
όμως, δεν σημαίνει ότι απαλλάσσεται από κανόνες του εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει με συνέπεια:
Να προβάλλει διεθνώς τα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες,
σύμφωνα με το άρθρο 121 της UNCLOS.
Να προχωρήσει, όπου αυτό είναι εθνικά και νομικά σκόπιμο, στην οριοθέτηση
ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας με γειτονικά κράτη.
Να αξιοποιήσει τις συμφωνίες οριοθέτησης με την Ιταλία και την Αίγυπτο ως
προηγούμενα περιφερειακής συνεργασίας.
Να καταγγέλλει συστηματικά τις τουρκικές ενέργειες που αμφισβητούν
ελληνικά δικαιώματα, στα Ηνωμένα Έθνη, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στους
αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πλήρης αξιοποίηση του Θαλάσσιου Χωροταξικού
Σχεδιασμού, ώστε οι ελληνικές θέσεις να αποτυπώνονται με συνέπεια και
τεκμηρίωση.
Η Ελλάδα οφείλει να επιδιώκει την ειρηνική επίλυση της μοναδικής διαφοράς που
αναγνωρίζει ως αντικείμενο δικαστικής διευθέτησης με την Τουρκία: την οριοθέτηση
της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, εφόσον υπάρξει συμφωνία συνυποσχετικού για την
προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
3. Στρατηγικές συμμαχίες – Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και
Αίγυπτος
Η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας προσφέρει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης
στρατηγικών συνεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα πρέπει να ενισχύσει περαιτέρω:
Τη στρατηγική συνεργασία με την Κύπρο. Η ασφάλεια του Ελληνισμού δεν μπορεί να
αντιμετωπίζεται ως δύο ανεξάρτητα ζητήματα. Η αμυντική, διπλωματική και
ενεργειακή συνεργασία Αθήνας και Λευκωσίας πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερο
βάθος.
Τη συνεργασία με το Ισραήλ. Η αμυντική τεχνολογία, η ανταλλαγή πληροφοριών, η
εκπαίδευση και η ενεργειακή διασύνδεση δημιουργούν σημαντικές δυνατότητες
κοινών συμφερόντων.
Τη συνεργασία με την Αίγυπτο. Η συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020 αποτελεί
σημαντική βάση για περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων των δύο χωρών.
Οι τρεις αυτές συνεργασίες, μαζί με τη συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή
Ένωση και στο ΝΑΤΟ, μπορούν να διαμορφώσουν ένα ευρύτερο πλαίσιο
περιφερειακής σταθερότητας.
Δεν πρόκειται για δημιουργία στρατιωτικού μετώπου εναντίον της Τουρκίας, αλλά για
οικοδόμηση συνεργασιών που ενισχύουν τη διαπραγματευτική θέση και την
ασφάλεια της Ελλάδας.
4. Ευρωπαϊκή Ένωση – Η τουρκική πολιτική ως ευρωπαϊκό
ζήτημα
Η Ελλάδα πρέπει να καταστήσει σαφές στους Ευρωπαίους εταίρους ότι η
αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων δεν αποτελεί αποκλειστικά
διμερές ελληνοτουρκικό ζήτημα.
Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Συνεπώς, η προστασία της κυριαρχίας και των δικαιωμάτων τους συνδέεται άμεσα
με την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Απαιτείται:
Συστηματική ενημέρωση των ευρωπαϊκών θεσμών για τις τουρκικές
διεκδικήσεις.
Σύνδεση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και της αναβάθμισης των
σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας με τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και των
σχέσεων καλής γειτονίας.
Ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας και της προστασίας των
εξωτερικών συνόρων.
Αξιοποίηση των ευρωπαϊκών μηχανισμών για την αντιμετώπιση απειλών
κατά κρατών-μελών.
Η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να μεταφράζεται σε
συγκεκριμένη διπλωματική και αμυντική υποστήριξη και όχι απλώς σε γενικές
διακηρύξεις αλληλεγγύης.
5. Ενεργειακή και οικονομική ισχύς στην Ανατολική Μεσόγειο
Η γεωπολιτική ισχύς μιας χώρας δεν μετριέται αποκλειστικά με τη στρατιωτική της
δύναμη.
Η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τη θέση της ως ενεργειακός και εμπορικός κόμβος της
ευρύτερης περιοχής.
Η προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ (GSI), η
αξιοποίηση των ενεργειακών διαδρόμων, η ανάπτυξη των λιμένων, της ναυτιλίας και
των υποδομών φυσικού αερίου δημιουργούν νέα στρατηγικά δεδομένα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει να προχωρούν τα έργα αυτά με βάση το Διεθνές Δίκαιο, με
εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και με την αναγκαία πολιτική και τεχνική υποστήριξη.
Κάθε επιτυχημένο έργο που συνδέει την Ελλάδα με την Κύπρο, το Ισραήλ και την
ευρωπαϊκή αγορά ενισχύει τη στρατηγική σημασία της χώρας μας.
6. Εθνική στρατηγική με διακομματική συνέχεια
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι η
ανάγκη διατήρησης σταθερής εθνικής γραμμής ανεξάρτητα από τις κυβερνητικές
εναλλαγές.
Η αντιμετώπιση της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν μπορεί να αποτελεί υπόθεση μιας
κυβέρνησης ή ενός πολιτικού κόμματος. Αφορά την εθνική ασφάλεια, την εδαφική
ακεραιότητα και το μέλλον των επόμενων γενεών.
Επιβάλλεται, επομένως, η διαμόρφωση ενός μακροπρόθεσμου εθνικού σχεδίου, με
τη συμμετοχή της πολιτικής ηγεσίας, των Ενόπλων Δυνάμεων, της διπλωματικής
υπηρεσίας και της επιστημονικής κοινότητας.
Το σχέδιο αυτό πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς στόχους, συγκεκριμένες
προτεραιότητες και μηχανισμούς αξιολόγησης της εφαρμογής του.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ – Η ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ
ΕΦΗΣΥΧΑΣΜΟΥ
Η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί μια μακροπρόθεσμη τουρκική γεωπολιτική επιδίωξη,
η οποία δεν πρόκειται να εξαφανισθεί με προσωρινές περιόδους ύφεσης στις
ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίσει την πρόκληση με ψυχραιμία, αποφασιστικότητα
και στρατηγική διορατικότητα.
Δεν χρειάζεται να ακολουθήσει την Τουρκία σε μια κούρσα προκλήσεων ούτε να
επιδιώξει στρατιωτική σύγκρουση. Χρειάζεται, όμως, να διαθέτει ισχυρή αποτρεπτική
δύναμη, ενεργητική διπλωματία, διεθνή ερείσματα και αταλάντευτη προσήλωση στην
υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων.
Η Ελλάδα πρέπει να καταστήσει σαφές ότι:
Δεν διαπραγματεύεται την εθνική της κυριαρχία.
Δεν αποδέχεται τη δημιουργία τετελεσμένων στο Αιγαίο και στην Ανατολική
Μεσόγειο.
Δεν αναγνωρίζει μονομερείς διεκδικήσεις που δεν θεμελιώνονται στο Διεθνές
Δίκαιο.
Παραμένει ανοικτή στον διάλογο, αλλά δεν αποδέχεται διάλογο υπό
καθεστώς απειλών και εκβιασμών.
Η ισχύς της Ελλάδας δεν βρίσκεται μόνο στα σύγχρονα οπλικά της συστήματα.
Βρίσκεται στον συνδυασμό της στρατιωτικής αποτροπής, της διπλωματικής ισχύος,
του Διεθνούς Δικαίου, των στρατηγικών συμμαχιών και, πρωτίστως, της εθνικής
ενότητας.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους δεν
διασφαλίζονται μόνο από τις διεθνείς συνθήκες. Διασφαλίζονται και από την
αποφασιστικότητα της πολιτικής ηγεσίας και την ικανότητα των Ενόπλων Δυνάμεών
του να τα υπερασπισθούν.
Η Ελλάδα οφείλει να είναι χώρα ειρήνης, συνεργασίας και σταθερότητας. Πρέπει,
όμως, να είναι ταυτόχρονα χώρα ισχύος και αποφασιστικότητας. Γιατί η ειρήνη
διασφαλίζεται όταν συνοδεύεται από αξιόπιστη αποτροπή.
Πηγές τεκμηρίωσης και περαιτέρω ενημέρωσης
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση για την Τουρκία 2025, με αναφορές στη
«Γαλάζια Πατρίδα», στις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και στις
ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Enlargement and Eastern Neighbourhood
Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, Ελληνοτουρκική διαφορά ως προς την
οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας.
Ministry of Foreign Affairs
Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, Θαλάσσια σύνορα.
Ministry of Foreign Affairs
Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων (IFRI), μελέτη για τη θεωρία της
«Γαλάζιας Πατρίδας».
Ifri
Η παραπάνω ανάλυση αποτυπώνει προτεινόμενες στρατηγικές κατευθύνσεις και όχι
ειλημμένες κυβερνητικές αποφάσεις.